કાઠમંડુ : નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂર અને ભયાનક ભૂસ્ખલન બાદ કાટમાળ નીચે ૧૩ દિવસ સુધી ફસાયેલા લોકોને જીવતા બહાર કાઢવાની અદ્ભુત ઘટનાએ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. સૂર્યપ્રકાશ, અન્ન અને પાણીના એક પણ ટીંપા વગર અંધકારમય કાટમાળ વચ્ચે આટલા દિવસો સુધી સુરક્ષિત બચી જવું એ તબીબી વિજ્ઞાન માટે માત્ર એક ચમત્કાર નથી, પરંતુ માનવ શરીર અને મગજની જટિલ સંરક્ષણ પ્રણાલીનું એક ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે.

મેડિકલ સાયન્સના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ અંધારી અને સાંકડી જગ્યામાં હલનચલન વગર અટવાઈ જાય છે, ત્યારે તેનું શરીર આપમેળે જ ઉર્જા બચાવવા માટે પોતાના ચયાપચય (Metabolic Rate) નો દર ખૂબ જ ધીમો કરી દે છે, જેને હાઇબરનેશન જેવી સ્થિતિ ગણવામાં આવે છે. ખોરાક ન મળતાં શરીર પહેલા લિવરમાં જમા થયેલા ગ્લાયકોજેન અને ત્યારબાદ ચરબીને બાળીને જરૂરી કેલરી મેળવે છે. આ ઉપરાંત, માટી અને પથ્થરો નીચે રહેલા ભેજને કારણે પરસેવો થતો નથી, જેથી ડિહાઇડ્રેશનની પ્રક્રિયા અત્યંત ધીમી પડી જાય છે.

સર્વાઇવલ સાયન્સમાં 'રૂલ ઓફ થ્રીઝ' (Rule of Threes) મુજબ સામાન્ય રીતે વ્યક્તિ પાણી વિના ૩ દિવસ અને ખોરાક વિના ૩ અઠવાડિયા સુધી ટકી શકે છે. પરંતુ જો ગંભીર ઈજા ન થઈ હોય અને આસપાસ ભેજવાળું વાતાવરણ હોય, તો આ સમયગાળો લંબાઈ જાય છે. આ સાથે જ, આવા કટોકટીના સમયે ગભરાયા વગર શાંત રહેવું અને જીવવાની તીવ્ર ઈચ્છાશક્તિ રાખવી એ પણ શરીરની ઉર્જા બચાવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.

આધુનિક આપત્તિ વ્યવસ્થાપન ટીમોએ કાટમાળ નીચે બચેલા લોકોને શોધવા માટે આવી તબીબી અને વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને સર્ચ ઓપરેશનનો સમય લંબાવવો જોઈએ.