ચંદીગઢ : સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર વપરાશકર્તાઓની કન્ટેન્ટ કે પેજ બ્લોક કરવાની સત્તા અને પ્રક્રિયાને લઈને પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ અને સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં નિર્દેશ આપ્યો છે કે જ્યારે પણ સત્તાવાળાઓ દ્વારા સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને કન્ટેન્ટ બ્લોક કરવા માટે કોઈ નોટિસ કે આદેશ આપવામાં આવે, ત્યારે તેની એક નકલ અસરગ્રસ્ત યુઝર કે પ્લેટફોર્મ ધારકને પણ ફરજિયાતપણે પૂરી પાડવી જોઈએ, જેથી તેમને કાયદાકીય લડત આપવા માટે વાજબી તક મળી શકે.

જસ્ટિસ ત્રિભુવન દહિયાની બેન્ચે હરિયાણા પોલીસ દ્વારા મેટા પ્લેટફોર્મ્સ ઇન્ક. ને જારી કરાયેલી તે નોટિસને રદ્દ કરતા આ અવલોકન કર્યું હતું, જેમાં 'હરિયાણા ૨૪ ન્યૂઝ નેટવર્ક' ના ફેસબુક પેજને બ્લોક કરવાનો આદેશ અપાયો હતો. અદાલતે જણાવ્યું હતું કે કોઈપણ પૂર્વસૂચના કે કારણો આપ્યા વગર સીધા સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મને આદેશ આપવો એ કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનું ખુલ્લું ઉલ્લંઘન છે. જો વપરાશકર્તાને તેની કન્ટેન્ટ બ્લોક થવા પાછળનું કારણ જ ખબર ન હોય, તો તે પોતાના બચાવનો અધિકાર ગુમાવી બેસે છે.

આ કેસમાં હરિયાણા સરકારે બચાવ કરતા રજૂઆત કરી હતી કે કંપનીના ડિરેક્ટર સામે ફોજદારી ગુનો નોંધાયેલો છે અને સોશિયલ મીડિયા પર ધાકધમકીભર્યા સંદેશાઓ ફેલાવાતા હોવાથી યમુનાનગરના પોલીસ અધિક્ષક (SP) દ્વારા આ કાર્યવાહી કરાઈ હતી. જો કે, હાઈકોર્ટે પોલીસ અધિકારીની સત્તા પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવતા સ્પષ્ટ કર્યું કે 'ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી રૂલ્સ, ૨૦૨૧' મુજબ આવી નોટિસ જારી કરવાની સત્તા માત્ર ડીઆઈજી (DIG) કે તેનાથી ઉચ્ચ હોદ્દાના અધિકૃત અધિકારી પાસે જ હોય છે, અને એસપી સ્તરે સીધો આદેશ આપવો એ સત્તાનો મનસ્વી અને ગેરકાયદેસર ઉપયોગ છે.

અદાલતે સરકારની એ દલીલ પણ ફગાવી દીધી હતી કે યુઝર્સે 'મેટા'ની પોતાની ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. કોર્ટે ટકોર કરી હતી કે જ્યારે યુઝરને સત્તાવાર કારણો અને નોટિસની નકલ જ મળી નથી, ત્યારે આવી પ્રણાલીનો ઉપયોગ કરવો નિરર્થક સાબિત થાય છે. આ સાથે જ હાઈકોર્ટે સંબંધિત પોલીસ આદેશને રદ્દ કરીને આગામી ૨૪ કલાકમાં ફેસબુક પેજને મૂળ સ્થિતિમાં પુનઃસ્થાપિત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ ચુકાદો ડિજિટલ યુગમાં નાગરિકોના અભિવ્યક્તિ અને સ્વતંત્રતાના અધિકારોના રક્ષણ માટે અત્યંત સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે.