મુંબઈ: ભારતીય બેંકિંગ વ્યવસ્થાને વધુ મજબૂત અને પારદર્શક બનાવવા માટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ આજે એક ક્રાંતિકારી ફેરફારની જાહેરાત કરી છે. RBI એ 'એક્સપેક્ટેડ ક્રેડિટ લોસ' (ECL) આધારિત નવું માળખું રજૂ કર્યું છે, જે ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૭ થી અમલમાં આવશે. અત્યાર સુધી બેંકો લોન હપ્તા ન ભરાય અને ખાતું NPA (નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ) બને પછી જ તેની સામે જોગવાઈ (Provisioning) કરતી હતી, પરંતુ હવે ભવિષ્યના જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને અગાઉથી જ તૈયારી કરવી પડશે.
શું છે આ નવું ECL મોડેલ?
નવા નિયમો મુજબ, બેંકોએ લોન ડૂબવાની રાહ જોવાની જરૂર નથી. લોન આપતી વખતે જ તેના જોખમનું વિશ્લેષણ કરીને સંભવિત નુકસાન સામે નાણાં અનામત રાખવા પડશે. આ ફ્રેમવર્કને ત્રણ તબક્કામાં વહેંચવામાં આવ્યું છે:
•    સ્ટેજ ૧: જે લોનમાં જોખમ ઓછું છે, ત્યાં ૧૨ મહિનાના સંભવિત નુકસાનની જોગવાઈ.
•    સ્ટેજ ૨: જ્યાં જોખમમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે, ત્યાં લોનની સમગ્ર મુદત માટે જોગવાઈ.
•    સ્ટેજ ૩: જે લોન પહેલેથી જ ડૂબી ગઈ છે (Credit-impaired), ત્યાં સૌથી કડક જોગવાઈ.
ગ્રાહક સ્તરે ટેગિંગ: છટકબારીઓ બંધ
RBI એ નિયમોને વધુ કડક બનાવતા 'બોરોઅર લેવલ ટેગિંગ' ફરજિયાત કર્યું છે. આનો અર્થ એ છે કે જો કોઈ ગ્રાહકની એક લોન NPA બને છે, તો તે ગ્રાહકની બેંકમાં ચાલતી અન્ય તમામ લોન આપોઆપ NPA તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવશે. આનાથી બેંકો દ્વારા લોન છુપાવવાની કે 'એવરગ્રીનિંગ' કરવાની પ્રથા પર બ્રેક લાગશે.
ડિજિટલ ઓટોમેશન અને કડક દેખરેખ
હવે NPA ની ઓળખ કોઈ મેન્યુઅલ પ્રક્રિયા નહીં પણ સંપૂર્ણપણે ઓટોમેટેડ અને 'ડે-એન્ડ' આધારિત હશે. જો ૩૦ દિવસથી વધુ સમય સુધી હપ્તો બાકી રહેશે, તો તેને 'ક્રેડિટ રિસ્કમાં મોટો વધારો' (SICR) માનવામાં આવશે અને બેંકે તરત જ વધુ પ્રોવિઝનિંગ કરવું પડશે. આ ઉપરાંત, ગોલ્ડ લોન, હાઉસિંગ લોન અને અનસેક્યોર્ડ રિટેલ લોન માટે પણ ન્યૂનતમ પ્રોવિઝનિંગના દર નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.
પ્રોજેક્ટ લોન અને સેક્ટર પર અસર
નવા નિયમો મુજબ, જો કોઈ પ્રોજેક્ટના અમલીકરણમાં વિલંબ (DCCO માં વિલંબ) થશે, તો પણ બેંકોએ વધારાની જોગવાઈ કરવી પડશે, ભલે તે ખાતું અત્યારે રેગ્યુલર હોય. આનાથી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રિયલ એસ્ટેટ પ્રોજેક્ટ્સમાં બેંકો વધુ સાવધ બનશે.
નિષ્ણાતોનો મત
આર્થિક નિષ્ણાતો માને છે કે ટૂંકા ગાળામાં આનાથી બેંકોના નફા પર દબાણ આવી શકે છે કારણ કે તેમણે વધુ રકમ અનામત રાખવી પડશે, પરંતુ લાંબા ગાળે ભારતીય બેંકોની બેલેન્સ શીટ વધુ સુરક્ષિત અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો (IFRS) ની સમકક્ષ બનશે. ૨૦૨૭ સુધીનો સમય આપવા પાછળનો ઉદ્દેશ્ય બેંકોને આ ટેકનોલોજી અને મૂડીના માળખામાં સેટ થવાનો મોકો આપવાનો છે. શૅરબજારમાં પણ આજે આ સમાચારની મિશ્ર અસર જોવા મળી હતી.