નવી દિલ્હી : સમગ્ર દેશમાં અંગ પ્રત્યારોપણ (ઓર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન) સેવાઓને વધુ મજબૂત, પારદર્શક અને સુવ્યવસ્થિત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી કેન્દ્ર સરકારે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને હોસ્પિટલોમાં બ્રેઈન સ્ટેમ ડેથ (મગજનું મૃત્યુ) પ્રમાણિત કરવા માટે રાષ્ટ્રીય માર્ગદર્શિકાનું સખત પાલન કરાવવા નિર્દેશ આપ્યો છે. મધ્યસ્થ આરોગ્ય મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત નેશનલ ઓર્ગન એન્ડ ટિશ્યુ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ઓર્ગેનાઇઝેશન (NOTTO) ના માધ્યમથી આ સૂચના જારી કરવામાં આવી છે, જેથી દેશભરની સરકારી અને ખાનગી હોસ્પિટલોમાં એકસમાન, કાયદાકીય અને વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા દ્વારા બ્રેઈન ડેથ જાહેર કરીને મૃત અંગદાનના પ્રમાણમાં મોટો વધારો કરી શકાય.

NOTTO ના ડિરેક્ટર ડૉ. અનિલ કુમારે જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં મૃતક દાતાઓ દ્વારા થતા અંગદાનનું પ્રમાણ ખૂબ જ મર્યાદિત છે. ભારતમાં હાલમાં માત્ર ૫ થી ૬ ટકા અંગ દાતાઓને જ મગજ મૃત જાહેર કરીને તેમનાં અંગો મેળવવામાં આવે છે, જેની સરખામણીએ પશ્ચિમી દેશોમાં આ આંકડો ઘણો ઊંચો છે. આ અંતર ઘટાડવા અને સમગ્ર દેશમાં એકસમાન ધોરણો સ્થાપિત કરવા માટે રાજ્યોને પોતાના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળની તમામ તબીબી સંસ્થાઓ પાસે આ રાષ્ટ્રીય નીતિનું અમલીકરણ કરાવવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.

તબીબી નિષ્ણાતોના મતે બ્રેઈન સ્ટેમ ડેથ એટલે કે મગજનો સ્ટેમ ભાગ સંપૂર્ણપણે અને કાયમી ધોરણે કામ કરતો બંધ થઈ જવો. આ સ્થિતિમાંથી દર્દીનું પુનર્જીવન અશક્ય હોય છે. મૃતક દાન સુનિશ્ચિત કરવા માટે આ સ્થિતિનું ઝડપી, સચોટ અને પારદર્શક પ્રમાણપત્ર મેળવવું અત્યંત જરૂરી છે. જો પ્રક્રિયા ચોક્કસ હોય તો જ શોકગ્રસ્ત પરિવારોમાં વિશ્વાસ ઊભો કરી શકાય છે અને તેઓ આ મુશ્કેલ ક્ષણોમાં પણ પોતાના સ્વજનના અંગોનું દાન કરવાનો કાનૂની અને નૈતિક નિર્ણય લઈ શકે છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે એક મૃત દાતા પોતાના વિવિધ અંગોનું દાન કરીને આઠ જેટલા જરૂરિયાતમંદ દર્દીઓને નવજીવન આપી શકે છે. હૃદય, ફેફસાં અને કોર્નિયા જેવા કેટલાક ચોક્કસ અવયવો માત્ર મૃત દાતા પાસેથી જ મેળવી શકાય છે, જે જીવંત દાતાઓ દ્વારા આપી શકાતા નથી. વધતી જતી અંગોની માંગ અને પુરવઠા વચ્ચેનો તફાવત ઘટાડવા માટે મૃતક અંગદાન કાર્યક્રમની સફળતા જ સૌથી મહત્ત્વનું માધ્યમ બની શકે તેમ છે.

ઓગસ્ટ માસમાં જારી કરવામાં આવેલી આ રાષ્ટ્રીય માર્ગદર્શિકા અનુસાર, 'ટ્રાન્સપ્લાન્ટેશન ઓફ હ્યુમન ઓર્ગન્સ એન્ડ ટિશ્યુઝ એક્ટ' ના નિયમો હેઠળ રચાયેલું ચાર નિષ્ણાત તબીબોનું સ્પેશિયલ બોર્ડ જ વ્યક્તિને બ્રેઈન સ્ટેમ ડેથ તરીકે પ્રમાણિત કરી શકે છે. આ માટે પુખ્ત વયની વ્યક્તિમાં ઓછામાં ઓછા છ કલાકના અંતરાલમાં બે વાર કડક ક્લિનિકલ પરીક્ષણો હાથ ધરવાના રહે છે, જેના આધારે જ કાયદેસરનું પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે.

કેન્દ્ર સરકારના આ પગલાથી આગામી દિવસોમાં દેશભરની હોસ્પિટલોમાં ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી બનશે અને હજારો દર્દીઓને સમયસર અંગો ઉપલબ્ધ થઈ શકશે. રાજ્યો દ્વારા તબીબી કર્મચારીઓનું તાલીમ સત્ર યોજવાની અને આ માર્ગદર્શિકાનો અમલ કડક રીતે થાય તે માટેનું મોનિટરિંગ કમિટીઓ રચવાની દિશામાં આગામી કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવશે.