​વોશિંગ્ટન: સઉદી અરેબિયાના નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા કાર્યક્રમને લઈને અમેરિકી રાજકારણમાં મોટો ભડકો થયો છે. યુએસ ગુપ્તચર સંસ્થાઓના એક વર્ગીકૃત (ક્લાસિફાઇડ) અહેવાલમાં એવો સળગતો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે રિયાધે પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવાની પોતાની ભવિષ્યની સંભાવનાઓને સંપૂર્ણપણે ફગાવી નથી. આ આંકડાકીય અને વ્યુહરચનાત્મક મૂલ્યાંકન બહાર આવ્યા બાદ, ટ્રમ્પ પ્રશાસન દ્વારા સઉદી અરેબિયા સાથે કરવા જઈ રહેલા અબજો ડોલરના પરમાણુ સહયોગ કરાર પર અમેરિકી સંસદ (કોંગ્રેસ)માં તીવ્ર રોષ અને ચકાસણીનો દોર શરૂ થઈ ગયો છે.

​અમેરિકી મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ગત મહિને યુએસ સંસદને સોંપવામાં આવેલા ગોપનીય દસ્તાવેજોમાં સઉદી અરેબિયાના છુપા પરમાણુ મનસૂબાઓ અંગે ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. જોકે, આ અંગે સેન્ટ્રલ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી (CIA)એ કોઈ સત્તાવાર ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે. બીજી તરફ, યુએસ પ્રશાસન રિયાધ સાથેના આ સમજૂતી કરારને વ્યાપારી અને રાજદ્વારી દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વનો ગણાવી રહ્યું છે, જેનાથી અમેરિકી કંપનીઓને સઉદીમાં અબજો ડોલરના એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ મળશે અને રિયાધને રશિયા કે ચીન તરફ ઢળતું અટકાવી શકાશે.

​સાંસદો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા વિરોધમાં મુખ્ય મુદ્દો યુરેનિયમ સંવર્ધનનો છે. અહેવાલો મુજબ, પ્રારંભિક તબક્કે સઉદીને ૫ ટકાથી ઓછું યુરેનિયમ પ્રોસેસ કરવાની છૂટ મળશે, પરંતુ ભવિષ્યમાં વધારાના અભ્યાસ બાદ તેને ૨૦ ટકા સુધી વધારવાની જોગવાઈ છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ૨૦ ટકા સંવર્ધન ભલે શસ્ત્ર-ગ્રેડનું ન હોય, પરંતુ ત્યાં પહોંચ્યા પછી શસ્ત્ર બનાવવા માટે જરૂરી સ્તર સુધી પહોંચવાનો સમય અને તકનીકી પ્રયાસો ખૂબ ઘટી જાય છે. આ ઉપરાંત, આ કરારમાં ઇન્ટરનેશનલ એટોમિક એનર્જી એજન્સી (IAEA)ના 'એડિશનલ પ્રોટોકોલ'નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી, જે આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષકોને સંશયાસ્પદ પરમાણુ સ્થળો પર તપાસ કરવાની વ્યાપક સત્તા આપે છે.

​ડેમોક્રેટિક સેનેટર્સ એડવર્ડ માર્કી અને જેફ મર્કેલીના નેતૃત્વમાં સાંસદોના એક જૂથે વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોને પત્ર લખીને આ ડીલ તાત્કાલિક રદ કરવાની માંગ કરી છે. સાંસદોનો સ્પષ્ટ આરોપ છે કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન જૂની પરંપરાઓ અને પરમાણુ અપ્રસાર (Non-Proliferation)ના આકરા ધોરણો 'ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ'ને નેવે મૂકીને સઉદી અરેબિયા સામે ઝૂકી રહ્યું છે.

​હાલમાં અમેરિકી સંસદમાં આ કરારની ૯૦ દિવસની સમીક્ષા પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. સંસદ પાસે આ ડીલને અટકાવવા માટે કાયદો લાવવાનો વિકલ્પ છે, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિના વિટો (Veto) પાવરને રદ કરવા માટે બે-તૃતીયાંશ બહુમતીની જરૂર પડશે. બીજી તરફ, રિયાધે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સંપૂર્ણપણે શાંતિપૂર્ણ અને પારદર્શક હેતુઓ માટે જ રહેશે, પરંતુ વોશિંગ્ટનમાં ઉઠેલા આ વાવાઝોડાએ બંને દેશો વચ્ચેના ભવિષ્યના સંબંધો સામે અનેક સવાલો ઊભા કરી દીધા છે.