નવી દિલ્‍હી,તા.૦૪: જનગણનાનો બીજો તબક્કો ૧૭ ઓગસ્‍ટથી શરૂ થવાનો છે. આ તબક્કામાં પહેલીવાર જાતિની ગણતરી કરવામાં આવશે. એવી પણ શક્‍યતા છે કે માતાપિતાની જન્‍મ તારીખ અને જન્‍મસ્‍થળની માહિતી પણ પૂછવામાં આવશે. ગૃહ મંત્રાલયે આ સંદર્ભમાં એક સૂચના જારી કરી છે. આ સૂચના અનુસાર, લદ્દાખ અને જમ્‍મુ-કાશ્‍મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્‍તારોમાં ૧ થી ૩૦ સપ્‍ટેમ્‍બર સુધી વસ્‍તી ગણતરી હાથ ધરવામાં આવશે.

લદ્દાખ અને જમ્‍મુ-કાશ્‍મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્‍તારોમાં ૧ થી ૩૦ સપ્‍ટેમ્‍બર સુધી વસ્‍તી ગણતરી હાથ ધરવામાં આવશે. આ પહેલા, ૧૭-૩૦ ઓગસ્‍ટ સુધી સ્‍વ-ગણતરી (સ્‍વ-ગણતરી) માટેનો સમયગાળો હશે. આનો અર્થ એ છે કે વસ્‍તી ગણતરીના બીજા તબક્કા માટે પ્રશ્નાવલીઓ પણ ટૂંક સમયમાં સૂચિત કરવામાં આવશે.

સૂત્રોના જણાવ્‍યા અનુસાર, વસ્‍તી ગણતરીમાં જાતિની માહિતી પ્રતિવાદી દ્વારા જાહેર કરાયેલ વિગતોના આધારે નોંધવામાં આવશે. અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) માટે ડ્રોપ-ડાઉન મેનૂ ઉપલબ્‍ધ રહેશે, જ્‍યારે 'જાતિ' વિકલ્‍પ ફક્‍ત બિન-SC અને બિન-ST શ્રેણીઓ માટે જ ઉપલબ્‍ધ રહેશે. માતાપિતાના જન્‍મ સંબંધિત માહિતી નાગરિકતાના માપદંડોને પૂર્ણ કરતા લોકોની સંખ્‍યા નક્કી કરવામાં મદદ કરશે.

ડ્રોપ-ડાઉન મેનૂ તે રાજ્‍ય માટે SC/ST સૂચિ પ્રદર્શિત કરશે જ્‍યાં પ્રતિવાદીની ગણતરી કરવામાં આવી રહી છે. પ્રતિવાદી દ્વારા જાહેર કરાયેલ જાતિની જોડણી પ્રતિવાદીના ઘોષણા મુજબ નોંધવામાં આવશે. SC, ST, અથવા અન્‍ય જાતિની માહિતી ચકાસવા માટે કોઈપણ દસ્‍તાવેજ અથવા જાતિ પ્રમાણપત્ર બતાવવાનું ફરજિયાત રહેશે નહીં.

એક અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું કે ૨૦૧૧ ની સામાજિક-આર્થિક જાતિ વસ્‍તી ગણતરી (SECC) માં અપનાવવામાં આવેલા સ્‍વ-ઘોષણા ફોર્મેટમાં ૪૫,૦૦૦ થી વધુ જાતિઓના નામ જાહેર કરવામાં આવ્‍યા હતા, જેના કારણે ડેટાનો ઉપયોગ કરવો મુશ્‍કેલ બન્‍યો હતો. જો કે, ડિજિટલ ટૂલ્‍સ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્‍ટેલિજન્‍સ (AI) ની મદદથી, ડેટા ગોઠવવા અને વર્ગીકૃત કરવાના પડકારોને હવે સંબોધી શકાય છે.

બીજા તબક્કામાં, નાગરિકતા નક્કી કરવામાં મહત્‍વપૂર્ણ પરિબળો એવા માતાપિતાની તારીખ અને જન્‍મ સ્‍થળની માહિતી, જે પ્રથમ વખત એકત્રિત કરવામાં આવશે. રાષ્ટ્રીય વસ્‍તી નોંધણી (NPR) પ્રક્રિયા ૨૦૧૧ ની વસ્‍તી ગણતરીની સાથે હાથ ધરવામાં આવી હતી. ૨૦૨૧ ની વસ્‍તી ગણતરી સાથે તેનું પુનરાવર્તન કરવાનું નક્કી કરવામાં આવ્‍યું હતું, પરંતુ વસ્‍તી ગણતરી મુલતવી રાખવામાં આવી હોવાથી આ શક્‍ય બન્‍યું નહીં. હવે, NPR ને ૨૦૨૭ ની વસ્‍તી ગણતરીથી અલગ કરવામાં આવ્‍યું છે. ૨૦૧૦ ની NPR દરમિયાન, ઉત્તરદાતાઓની જાહેર કરેલી રાષ્ટ્રીયતા અંગેની માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવી હતી. જો કે, તે સમયે સ્‍પષ્ટ કરવામાં આવ્‍યું હતું કે ફક્‍ત આ માહિતીથી નાગરિકતાનો કોઈ અધિકાર મળશે નહીં.

વસ્‍તી ગણતરીમાં સ્‍વ-ગણતરી વિશે લોકો ઘણીવાર મૂંઝવણમાં હોય છે. સ્‍વ-ગણતરી એક ઓનલાઈન પ્રક્રિયા છે, જ્‍યાં તમે SE પોર્ટલ, se.census.gov.ti પર તમારા પરિવારની માહિતી જાતે દાખલ કરી અને સબમિટ કરી શકો છો. તમારે ગણતરીકારની રાહ જોવાની જરૂર નથી.