ધાર, તા. 13: મધ્યપ્રદેશના ઐતિહાસિક શહેર ધારથી એક એવી શોધ સામે આવી છે જેણે ભારતીય ઈતિહાસ અને કલા પ્રેમીઓને ચોંકાવી દીધા છે. છેલ્લા ૯૦૦ વર્ષોથી જેને માતા સરસ્વતીની મૂર્તિ માનવામાં આવતી હતી, તે આખરે માતા ગાયત્રીની મૂર્તિ હોવાનું વૈજ્ઞાનિક સંશોધન દ્વારા સ્પષ્ટ થયું છે. આ શોધે વર્ષો જૂની માન્યતાઓને તોડીને ઈતિહાસના પાનાઓને ફરીથી લખવા પર મજબૂર કરી દીધા છે.
શું છે આ ૯૦૦ વર્ષ જૂનો મિક્સ-અપ?
ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો અને શિલાલેખો મુજબ, ધારમાં આવેલી આ મૂર્તિને હંમેશા જ્ઞાનની દેવી સરસ્વતી તરીકે પૂજવામાં આવતી હતી. આ મૂર્તિનું કલાત્મક મહત્વ એટલું વધારે છે કે તે ઘણા સમયથી સંશોધનનો વિષય રહી છે. જોકે, આધુનિક ઈકોનોગ્રાફી (મૂર્તિશાસ્ત્ર) અને વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણના આધારે હવે એ વાત પર મહોર લાગી છે કે મૂર્તિમાં રહેલા ચિહ્નો અને મુદ્રાઓ માતા સરસ્વતી કરતાં માતા ગાયત્રીના સ્વરૂપ સાથે વધુ મળતા આવે છે.
વિજ્ઞાન કેવી રીતે પહોંચ્યું સત્ય સુધી?
પુરાતત્વવિદોએ આ મૂર્તિના દરેક પાસાનું ઝીણવટભર્યું નિરીક્ષણ કર્યું. મૂર્તિમાં રહેલા હાથની મુદ્રાઓ, આભૂષણો અને તેની બેસવાની શૈલીના ઊંડા અભ્યાસ બાદ સંશોધકો એ નિષ્કર્ષ પર પહોંચ્યા છે કે આ મૂર્તિ પંચમુખી ગાયત્રી માતાનું એક દુર્લભ સ્વરૂપ છે. વર્ષો સુધી મૂર્તિના ખોટા વર્ગીકરણને કારણે ઈતિહાસકારો પણ મૂંઝવણમાં હતા, પરંતુ નવી ટેકનોલોજી અને ઈતિહાસના ઊંડા અભ્યાસે આ ૯૦૦ વર્ષ જૂની ભૂલને સુધારી લીધી છે.
ધાર શહેર અને તેનો સાંસ્કૃતિક વારસો
ધાર શહેર હંમેશા તેની ભવ્યતા અને પરમાર વંશના શાસનકાળના સ્થાપત્યો માટે જાણીતું રહ્યું છે. આ મૂર્તિનું સાચું સ્વરૂપ સામે આવવાથી સ્થાનિકોમાં પણ ભારે ઉત્સાહ જોવા મળી રહ્યો છે. લોકો હવે આ મૂર્તિને નવા દ્રષ્ટિકોણથી જોઈ રહ્યા છે. સંસ્કૃતિ પ્રેમીઓનું કહેવું છે કે, આ માત્ર એક મૂર્તિ નથી, પરંતુ આપણા પૂર્વજોની કલા અને ધાર્મિક આસ્થાનું એક જીવંત ઉદાહરણ છે જેનું સાચું મૂલ્યાંકન હવે થયું છે.
ઈતિહાસના પુસ્તકોમાં થશે ફેરફાર?
આ શોધ બાદ હવે નિષ્ણાતો એવા તર્ક લગાવી રહ્યા છે કે શું પાઠ્યપુસ્તકો અને ઐતિહાસિક દસ્તાવેજોમાં આ સુધારો કરવામાં આવશે? ધારની આ મૂર્તિ હવે સમગ્ર દેશમાં ચર્ચાનો વિષય બની છે. ગાયત્રી માતાના આ સ્વરૂપની ઓળખથી ભારતીય મૂર્તિશાસ્ત્રના અભ્યાસુઓ માટે નવા દરવાજા ખૂલ્યા છે. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે ઈતિહાસ ગમે તેટલો જૂનો હોય, પણ સત્ય હંમેશા બહાર આવીને જ રહે છે.