નવી દિલ્હી : ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન સંસ્થાનના સેટેલાઇટ ડેટા અનુસાર, વર્ષ ૨૦૨૦ થી ૨૦૨૬ દરમિયાન પંજાબમાં પરાળ (ખેત-અવશેષ) સળગાવવાની ઘટનાઓમાં ૯૫ ટકા અને હરિયાણામાં ૯૮ ટકાનો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, જેનાથી વાયુ પ્રદૂષણ નિયંત્રણમાં મોટી રાહત મળી છે.

પ્રાપ્ત વિગતો અનુસાર, આ વર્ષે ૧૫ સપ્ટેમ્બરથી ૩ નવેમ્બર વચ્ચે પંજાબમાં આગ લાગવાની માત્ર ૨,૧૯૬ ઘટનાઓ નોંધાઈ છે, જે ૨૦૨૦માં ૪૩,૯૯૪ હતી, જ્યારે હરિયાણામાં આ આંકડો ૨,૬૯૯ થી ઘટીને માત્ર ૫૨ પર પહોંચી ગયો છે.

આ સફળતા પાછળ કેન્દ્ર સરકારની ૨૦૧૮ની કૃષિ યાંત્રિકીકરણ યોજના અને 'કસ્ટમ હાયરિંગ સેન્ટર્સ' (CHCs) ની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહી છે, જેના દ્વારા ખેડૂતોને આર્થિક સહાય અને મશીનો ઉપલબ્ધ કરાવીને ખેતરોમાં જ પાક અવશેષોનું વ્યવસ્થાપન કરવામાં આવ્યું છે.

કૃષિ વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઇન-સિટુ અને એક્સ-સિટુ પદ્ધતિઓને કારણે ખેતી ખર્ચમાં ૬૦૦ કરોડ રૂપિયાથી વધુની બચત થવાની સાથે બાયોમાસ તથા બાયોઈથેનોલ ઉત્પાદન માટે નવો કાચો માલ પણ મળી રહ્યો છે.

અગાઉ આ બંને રાજ્યો વાયુ પ્રદૂષણના મુખ્ય કેન્દ્ર ગણાતા હતા, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિઓ અને ખેડૂતોની સક્રિય ભાગીદારીને કારણે હવે પરાળ સળગાવવાની આ સમસ્યામાં સતત ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે.

આગામી સમયમાં ઉચ્ચ-ઘટનાવાળા ગામડાઓ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને અને ગ્રામ-સ્તરીય શૂન્ય બર્નિંગ મિશન દ્વારા આ સકારાત્મક પરિવર્તનને વધુ વ્યાપક બનાવવાની યોજના પર કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે.