નવી દિલ્હી, તા.૨૪: મણિપુરમાં વર્ષ ૨૦૨૩માં ફાટી નીકળેલી વંશીય હિંસા સાથે જોડાયેલા ફોજદારી કેસોમાં ન્યાય પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે શુક્રવારે જણાવ્યું હતું કે, તે આ તમામ કેસોની ડે-ટુ-ડે (દૈનિક) ધોરણે સુનાવણી હાથ ધરવા માટે એક સમર્પિત સ્પેશિયલ ટ્રાયલ કોર્ટની સ્થાપના કરવાનું વિચારી રહી છે. આ સાથે જ કોર્ટે તપાસ એજન્સીઓને બાકી રહેલી તમામ તપાસ વહેલી તકે પૂર્ણ કરવા માટે કડક નિર્દેશ આપ્યા છે.
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચી અને ન્યાયાધીશ વી. મોહનની બનેલી સ્પેશિયલ બેન્ચે મણિપુર સરકારને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) અને સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટિગેશન ટીમ (SIT) ને તપાસ પૂર્ણ કરવા માટે જરૂરી તમામ લોજિસ્ટિકલ અને શાસકીય સહાય પૂરી પાડે.
૩,૦૦૦ થી વધુ કેસો અને ૨,૯૦૦ સાક્ષીઓ: તપાસનો મોટો પડકાર
સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરાયેલા આંકડાઓ અનુસાર:
•    SIT ની તપાસ: SIT હાલમાં આઠ અલગ-અલગ જિલ્લાઓમાં મણિપુર હિંસા સંબંધિત ૩,૦૨૦ કેસોની તપાસ કરી રહી છે. તેમાંથી ૩૦૧ કેસોમાં ચાર્જશીટ દાખલ થઈ ગઈ છે, ૪૧ કેસોમાં ચાર્જ ઘડાયા છે અને માત્ર ૧૦ કેસોમાં ટ્રાયલ શરૂ થઈ શકી છે. આ કેસોમાં પ્રોસિક્યુશન દ્વારા ૨,૯૨૪ સાક્ષીઓની તપાસ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.
•    CBI ની તપાસ: સીબીઆઈને સોંપાયેલા ૩૧ કેસોમાંથી ૨૧ કેસોમાં ચાર્જશીટ દાખલ કરી દેવામાં આવી છે. જ્યારે ૧૧ કેસોમાં પૂરક તપાસ ચાલી રહી છે અને ૪ કેસોમાં હજુ પણ મૂળભૂત તપાસ ચાલુ છે.
તપાસમાં આવી રહેલી વ્યવહારિક મુશ્કેલીઓ
સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ CBI અને વકીલોએ રજૂઆત કરી હતી કે રાજ્યમાં વણસેલી કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિને કારણે ક્ષેત્રીય તપાસમાં ભારે અવરોધો આવી રહ્યા છે:
•    સાક્ષીઓનું વિસ્થાપન: હિંસાના કારણે મોટા પ્રમાણમાં લોકો અને સાક્ષીઓ સ્થળાંતર કરી ગયા હોવાથી તેમના નિવેદનો નોંધવા અત્યંત મુશ્કેલ બન્યા છે.
•    ઇન્ટરનેટબંધીની અસર: લાંબા સમય સુધી ઇન્ટરનેટ સેવાઓ બંધ રહેવાને કારણે ડિજિટલ પુરાવાઓ એકત્રિત કરવામાં ભારે વિલંબ થયો છે.
•    આવાગમન પર પ્રતિબંધ: હિંસાગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સુરક્ષા કારણોસર મૂકાયેલા પ્રતિબંધોથી ગ્રાઉન્ડ લેવલની તપાસ ધીમી પડી છે.
અનંતકાળ સુધી તપાસ ચાલુ ન રહી શકે: સુપ્રીમ કોર્ટ
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ટિપ્પણી કરી હતી કે, એજન્સીઓ વાસ્તવિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહી છે તે વાત સાચી, પરંતુ તપાસ અનંતકાળ સુધી ખુલ્લી રાખી શકાય નહીં અને તે ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં પૂર્ણ થવી જ જોઈએ.
કોર્ટે મણિપુરના મુખ્ય સચિવ અને પોલીસ મહાનિર્દેશક (DGP) ને તપાસ એજન્સીઓની તમામ જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ ઉપરાંત, ગુમ થયેલા ૩૦ લોકો અંગે ઇન્ટરનેશનલ મેઇટેઇ ઓર્ગેનાઇઝેશન દ્વારા કરાયેલી સીબીઆઈ તપાસની માંગણી પર અરજદારોને મણિપુર હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશનો સંપર્ક કરવા જણાવવામાં આવ્યું છે.