શ્રીનગર: જમ્મુ અને કાશ્મીરને રાજ્યનો દરજ્જો પુનઃસ્થાપિત કરવાની માંગ સાથે નેશનલ કોન્ફરન્સ (NC) દ્વારા ૨૦ જુલાઈના રોજ દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે આયોજિત વિરોધ પ્રદર્શનમાં જોડાવા માટે પીપલ્સ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (PDP) એ કડક વલણ અપનાવ્યું છે. પાર્ટી પ્રમુખ મહેબૂબા મુફ્તીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો આ આંદોલનમાં કલમ ૩૭૦ ની પુનઃસ્થાપના, રાજકીય કેદીઓની મુક્તિ અને જમાત-એ-ઇસ્લામી પરનો પ્રતિબંધ દૂર કરવાનો એજન્ડા સામેલ નહીં થાય, તો પીડીપી તેમાં ભાગ લેશે નહીં.

આ નિર્ણય પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતાઓ સાથેની વિસ્તૃત ચર્ચા બાદ લેવામાં આવ્યો છે. પીડીપીનું માનવું છે કે માત્ર રાજ્યનો દરજ્જો મેળવવો એ જ એકમાત્ર ઉકેલ નથી, પરંતુ જમ્મુ અને કાશ્મીરના લોકોના અધિકારોની સંપૂર્ણ બહાલ માટે વ્યાપક રાજકીય મુદ્દાઓને પણ આંદોલનનો ભાગ બનાવવા જરૂરી છે. નેશનલ કોન્ફરન્સના હાલના મર્યાદિત એજન્ડા સાથે સહમત થવાને બદલે પીડીપીએ પોતાના સ્પષ્ટ લક્ષ્યો રજૂ કર્યા છે.

રાજકીય વિશ્લેષકો આને કાશ્મીરના મુખ્ય પ્રવાહના રાજકારણમાં વર્ચસ્વની લડાઈ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. એક તરફ નેશનલ કોન્ફરન્સ રાજ્યના દરજ્જા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને કેન્દ્ર સરકાર પર દબાણ વધારવા માંગે છે, તો બીજી તરફ પીડીપી વધુ આક્રમક અને વૈચારિક મુદ્દાઓને આગળ ધરીને પોતાનું અલગ અસ્તિત્વ સાબિત કરવાના પ્રયાસમાં છે. આ બંને પક્ષો વચ્ચેની ખેંચતાણ વિરોધ પ્રદર્શનની અસરકારકતા સામે સવાલો ઉભા કરે છે.

ઓગસ્ટ ૨૦૧૯ પછીના ફેરફારો બાદ જમ્મુ અને કાશ્મીરના રાજકીય માહોલમાં અનેક ઉતાર-ચઢાવ આવ્યા છે. ભાજપના નેતૃત્વ હેઠળની કેન્દ્ર સરકારે લીધેલા નિર્ણયો વિરુદ્ધ વિપક્ષી એકતા સાધવાના પ્રયાસોમાં પીડીપી અને એનસી વચ્ચેનો આ મતભેદ મોટો અવરોધ બની રહ્યો છે. જો સંયુક્ત વિરોધ પ્રદર્શન માટે બંને પક્ષો કોઈ સહમતિ પર નહીં આવે, તો દિલ્હીમાં થનારું આ શક્તિ પ્રદર્શન નબળું પડી શકે છે.

ભૂતકાળમાં પણ આ પક્ષો વચ્ચે ગઠબંધન અને સંઘર્ષના અનેક કિસ્સાઓ રહ્યા છે. આ વખતે મહેબૂબા મુફ્તીની શરતોએ નેશનલ કોન્ફરન્સ માટે એક મુશ્કેલ સ્થિતિ ઉભી કરી છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે શું નેશનલ કોન્ફરન્સ પોતાની વ્યૂહરચનામાં ફેરફાર કરીને પીડીપીને સાથે લેવા માટે તૈયાર થશે કે પછી વિપક્ષનું આ આંદોલન વિખેરાઈ જશે.

આગામી ૨૦ જુલાઈના દિવસે જ સ્પષ્ટ થશે કે જમ્મુ-કાશ્મીરનું વિપક્ષી રાજકારણ એકજૂથ થઈ શકશે કે નહીં. જો કોઈ ઉકેલ નહીં આવે, તો આ ઘટનાક્રમ કેન્દ્ર સરકારના પક્ષને જ મજબૂતી પૂરી પાડી શકે છે. રાજકીય નિષ્ણાતો માને છે કે જો સમાન મુદ્દાઓ પર સંમતિ સધાય તો જ વિપક્ષ પોતાની ગતિશીલતા સાબિત કરી શકશે, અન્યથા આ તકો માત્ર પ્રતીકાત્મક વિરોધ સુધી જ મર્યાદિત રહેશે.