નવી દિલ્હી : મોટર અકસ્માત દાવાઓના (Motor Accident Claims) એક સીમાચિહ્નરૂપ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ એસ.વી.એન. ભટ્ટી અને એન.વી. અંજારિયાની બેન્ચે તાજેતરમાં ૦૩ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ ના રોજ એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે, જેમાં ઠરાવવામાં આવ્યું છે કે વળતરની ગણતરી માટેનો 'ગુણક' (Multiplier) માત્ર મૃત વ્યક્તિની ઉંમરને આધારે જ નક્કી થવો જોઈએ, ન કે તેના આશ્રિતોની ઉંમરને આધારે. આ મામલો વર્ષ ૨૦૧૧ માં ગુરુગ્રામ ખાતે એરિક્સન ઇન્ડિયાના ૩૩ વર્ષીય મેનેજર સુશાંત પ્રભાકરનના માલવાહક વાહનની અડફેટે થયેલા અકસ્માત અને મૃત્યુ સાથે જોડાયેલો છે, જેમાં તેમની સાથે ગંભીર રીતે ઘાયલ થયેલાં પ્રિયંકા દાસ નામના સહ-મુસાફરના વળતર અને કાયદેસરતાનો વિવાદ પણ સામેલ હતો.
આ ચુકાદામાં કોર્ટે 'સરલા વર્મા' (૨૦૦૯) અને 'પ્રણય સેઠી' (૨૦૧૭) ના અગાઉના ઐતિહાસિક ચુકાદાઓને ટાંકીને પુષ્ટિ કરી છે કે આ કાનૂની સિદ્ધાંત હવે ચર્ચા માટે ખુલ્લો નથી અને દેશભરમાં તેની એકસમાન અમલવારી થવી જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુગ્રામ ટ્રિબ્યુનલ અને હાઇકોર્ટે આપેલા ચૂકાદાઓની સમીક્ષા કરતા મૃતકની ૩૩ વર્ષની વયના આધારે ૧૬ ના ગુણકની અરજીને સંપૂર્ણપણે માન્ય રાખી હતી. વીમા કંપની દ્વારા એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે ગુણક મૃતકના માતાપિતા કે આશ્રિતોની ઉંમર સાથે જોડવો જોઈએ, જેને અદાલતે નકારી કાઢી હતી અને જણાવ્યું હતું કે અદાલતોએ ગાણિતિક જટિલતાઓ કરતાં ન્યાયી તથા વાજબી વળતર સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ.
આ કેસમાં માત્ર વળતરનો મુદ્દો જ નહીં, પરંતુ ગંભીર ઈજા પામેલા પ્રિયંકા દાસની શારીરિક ક્ષતિ અને વળતરનો મોટો દાવો પણ સામેલ હતો, કારણ કે અકસ્માત સમયે તેઓ ૩૫ વર્ષની વયે ડેપ્યુટી ગ્રુપ મેનેજર તરીકે માસિક ૮૪,૦૫૭ રૂપિયા કમાતા હતા. સફદરજંગ હોસ્પિટલના બહુ-શાખાકીય તબીબી બોર્ડના અહેવાલ મુજબ પ્રિયંકા દાસને ૧૦૦ ટકા કાયમી શારીરિક ક્ષતિ (Physical Disability) હોવાનું પ્રમાણિત થયું હતું, જેના આધારે સર્વોચ્ચ અદાલતે ખુલ્લા સ્પર્ધાત્મક બજારમાં તેમની કમાણી કરવાની ક્ષમતા સંપૂર્ણપણે નાશ પામી હોવાનું સ્વીકારીને તેમને ઈજાઓ માટે અલગથી ૩,૭૭,૮૪,૨૯૭ રૂપિયાનું ભારી ભરખમ વળતર ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો છે.
આ ચુકાદો ભારતભરની તમામ અદાલતો અને મોટર એક્સિડેન્ટ ક્લેઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ્સ (MACT) માટે એક મજબૂત માર્ગદર્શિકા બની રહેશે, કારણ કે અગાઉ અનેક કેસોમાં આશ્રિતોની ઉંમરને લઈને વળતરની રકમમાં વિસંગતતાઓ સર્જાતી હતી. મૃતકની ઉંમરને જ ધોરણ માનવાના આ સ્પષ્ટ આદેશથી વીમા કંપનીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી બિનજરૂરી અપીલો પર અંકુશ આવશે અને અકસ્માતમાં સ્વજનો ગુમાવનાર કે કાયમી અપંગતા ભોગવનાર પીડિતોને ઝડપી તથા ન્યાયી વળતર મળવાનો માર્ગ વધુ મોકળો બન્યો છે.