હજુ કાળઝાળ ગરમી પડશેઃ ૧૫૮૦૦ મોતની ભવિષ્યવાણી
અલનિનો હવે સુપર અલનિનોમાં પરિવર્તિત : શિકાગો યુનિ.નો રિપોર્ટઃ ઠંડીમાં ગરમીનો અનુભવ કરાવશે સુપર અલનિનો વિશ્વમાં આના કારણે ૪.૫૧ લાખ વધુ મોત થશેઃ ડાંગર બાદ ઘઉં - સરસવ - ચણા - દાળ વગેરેના પાક ઉપર માઠી અસર
અલ નિનો હવે સુપર અલ નિનોમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો છે. વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO) એ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ માં આ વાતની પુષ્ટિ કરી હતી. દરમિયાન, શિકાગો યુનિવર્સિટી ખાતે ક્લાઈમેટ ઈમ્પેક્ટ લેબનો તાજેતરનો અહેવાલ આﾍર્યજનક બન્યો છે. આ અહેવાલ મુજબ, સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ થી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ વચ્ચે ભારે ગરમીને કારણે ભારતમાં આશરે ૧૫,૮૦૦ વધારાના મૃત્યુ થઈ શકે છે.તે જ સમયે, વિશ્વભરમાં વધારાના ૪૫૧,૦૦૦ મૃત્યુની અપેક્ષા છે. અહેવાલમાં ગરમીમાં ૪૪% વધારો થવાની પણ આગાહી કરવામાં આવી છે. આ વાતાવરણમાં પરિવર્તન રવિ પાકને પણ અસર કરશે. ડાંગર પછી, ઘઉં, સરસવ, ચણા અને કઠોળ જેવા પાક પણ હવામાનથી પ્રભાવિત થવાની પ્રબળ સંભાવના છે.
અલ નિનો કેવી રીતે સુપર અલ નિનોમાં ફેરવાયોઃ જૂન ૨૦૨૬ થી દેશ અને દુનિયાભરમાં પ્રવર્તતી અલ નિનો અસર હવે સપ્ટેમ્બરમાં સુપર અલ નિનોમાં પરિવર્તિત થઈ ગઈ છે. હવામાનશાષાીઓ અને વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO) એ આ વાતની પુષ્ટિ કરી છે. તેમના મતે, પેસિફિક મહાસાગરમાં ચાલી રહેલા મોસમી ફેરફારો રેકોર્ડ કરેલા ઇતિહાસના સૌથી શક્તિશાળી રેકોર્ડને વટાવી રહ્યા છે.
પેસિફિક મહાસાગરનું સપાટીનું તાપમાન સામાન્ય કરતા ૨ઓC થી ૩ઓઘ્ વધારે નોંધાયું છે. જ્યારે દરિયાની સપાટીનું તાપમાન ૨ઓC થી વધુ વધે છે, ત્યારે તેને ખૂબ જ મજબૂત અથવા સુપર અલ નિનો કહેવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિકોનો અંદાજ છે કે સુપર અલ નિનો ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ સુધી સક્રિય રહેશે. નવેમ્બર ૨૦૨૬ અને જાન્યુઆરી ૨૦૨૭ ની વચ્ચે તેની ટોચની અપેક્ષા છે.
વિશ્વભરમાં વધારાના ૪૫૧,૦૦૦ મૃત્યુની અપેક્ષા છેઃ શિકાગો યુનિવર્સિટીની ક્લાઇમેટ ઇમ્પેક્ટ લેબના તાજેતરના અહેવાલમાં સુપર અલ નિનોની ઘાતક અસરોની ચેતવણી આપવામાં આવી છે. ભારે ગરમીને કારણે જાનમાલના નુકસાન અને અન્ય આફતોનું જોખમ વધારે છે. રિપોર્ટ અનુસાર, સુપર અલ નીનોની ઘટના દેશમાં ગરમીથી થતા મૃત્યુમાં વધારો કરી શકે છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ થી ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૭ દરમિયાન આશરે ૧૫,૮૦૦ વધારાના મૃત્યુ થઈ શકે છે. રિપોર્ટમાં વિશ્વભરમાં વધારાના ૪૫૧,૦૦૦ મૃત્યુની આગાહી કરવામાં આવી છે.
સુપર અલ નીનોથી કયા દેશો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થશે? ક્લાઈમેટ ઈમ્પેક્ટ લેબ રિપોર્ટ અનુસાર, દક્ષિણના દેશો ભારે ગરમીની સૌથી વધુ અસરનો સામનો કરશે. આગામી છ મહિનામાં આ દેશોમાં ગરમીથી થતા મૃત્યુમાં સૌથી વધુ વધારો થવાનો અંદાજ છે. રિપોર્ટ અનુસાર, સાહેલ પ્રદેશ (સેનેગલ, મોરિટાનિયા, માલી, બુર્કિના ફાસો, નાઈજર, નાઈજીરીયા, ચાડ, સુદાન અને એરિટ્રિયા)માં ગરમીથી થતા મૃત્યુમાં ૬૬,૮૦૦ વધારાના મૃત્યુ થવાનો અંદાજ છે.
નાઈજીરીયા (૩૧,૪૦૦) આ મૃત્યુમાંથી લગભગ અડધા મૃત્યુ માટે જવાબદાર હોવાનું અનુમાન છે. વધુમાં, સુદાનમાં ૧૭,૫૦૦, નાઇજરમાં ૧૦,૦૦૦ અને ચાડમાં ૮,૦૦૦ વધારાના મૃત્યુનો અંદાજ છે. દક્ષિણપૂર્વ એશિયામાં, ફિલિપાઇન્સ, વિયેતનામ, થાઇલેન્ડ અને કંબોડિયામાં ૧૯,૪૦૦ વધારાના મૃત્યુનો અંદાજ છે, અને ઇન્ડોનેશિયામાં ૧૯,૩૦૦ વધારાના મૃત્યુનો અંદાજ છે. અહેવાલમાં ભારતમાં ૧૫,૮૦૦ અને બ્રાઝિલમાં ૧૩,૩૦૦ મૃત્યુની આગાહી કરવામાં આવી છે.
ભારત ઉપર સુપર અલ નીનોના ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે . આ અલ નીનો અંગેના અહેવાલો ચિતાજનક છે. જો આગાહીઓ સાચી સાબિત થાય છે, તો આગામી છ મહિના એક નરસંહાર બની શકે છે. હા, શિકાગો યુનિવર્સિટી ખાતે એનર્જી પોલિસી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ દ્વારા તાજેતરમાં અલ નીનો અંગેનો એક અહેવાલ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો. તેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે સુપર અલ નીનો આગામી છ મહિનામાં ભારતમાં ગરમી સંબંધિત આશરે ૧૫,૮૦૦ વધારાના મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે આ આગાહી કયા આધારે છે. તેની પાછળનો ઘટનાક્રમ શું છે? રિપોર્ટના સહ-લેખકે પોતે આ ખુલાસો કર્યો હતો. તેમના મતે, આ અંદાજ બે પરિબળો પર આધારિત હતોઃ
રિપોર્ટના સહ-લેખક એમિલી ગ્રોવર-કોપેકે જણાવ્યું હતું કે તાપમાન અને મૃત્યુ વચ્ચેના સંબંધનું મૂલ્યાંકન યુરોપિયન સેન્ટર ફોર મીડિયમ-રેન્જ વેધર ફોરકાસ્ટ્સ (ECMWF SEAS5) ના સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા અને ટાંકવામાં આવેલા મોસમી આગાહીના આધારે કરવામાં આવ્યું હતું.
તાજેતરમાં પ્રકાશિત થયેલા આ અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આ હવામાન ઘટના આગામી મહિનાઓમાં વિશ્વભરમાં સરેરાશ જમીન સપાટીના તાપમાનમાં સામાન્ય કરતાં ૧.૨ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધીનો વધારો કરી શકે છે. આ વધારો તાપમાનના સ્તર જેટલો હોઈ શકે છે.
રોડિયમ ગ્રુપના ક્લાઇમેટ એન્ડ એનર્જી પ્રેક્ટિસના ડિરેક્ટર ગ્રોવર-કોપેકે જણાવ્યું હતું કે, જ્યારે આપણે વિવિધ ઉપલબ્ધ મોસમી આગાહીઓને ધ્યાનમાં લઈએ છીએ, ત્યારે ECMWF SEAS અંદાજિત તાપમાન ફેરફારોના સંદર્ભમાં મધ્યમાં આવે છે, તેથી તે એક પ્રકારનું સરેરાશ અથવા મધ્ય લ્લશ્ય રજૂ કરે છે. અમે તાપમાન અને મૃત્યુદર વચ્ચેના સંબંધનો પણ ઉપયોગ કર્યો હતો જેની પીઅર-સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી અને નવેમ્બર ૨૦૨૨ માં સૌથી પ્રતિષ્ઠિત આર્થિક જર્નલોમાંના એક, ક્વાર્ટરલી જર્નલ ઓફ ઇકોનોમિક્સમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવી હતી.
તેણીએ કહ્યું કે આ જ સૂત્રનો ઉપયોગ અગાઉના અભ્યાસોમાં આબોહવા મોડેલોના આધારે ભવિષ્યના મૃત્યુનો અંદાજ કાઢવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. જો કે, આ વખતે ટૂંકા ગાળાની મોસમી આગાહીઓ માટે તેનો અલગ રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે રિપોર્ટ માટે ૧૯૯૬ થી ૨૦૨૫ સુધીનો સમયગાળો કેમ પસંદ કરવામાં આવ્યો, ત્યારે તેમણે કહ્યું કે ધ્યેય એ છે કે નિર્ણય લેનારાઓ આજે કેવી રીતે યોજના બનાવે છે અને કાર્ય કરે છે તેના માટે ડેટા સુસંગત રહે. આ અંદાજોનો હેતુ સંસાધનોનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો જોઈએ અને જીવન બચાવવા માટે સમયસર પગલાં ક્યારે લેવા તે જણાવવાનો છે. આબોહવા વિજ્ઞાનમાં ૩૦ વર્ષના લાંબા બેઝલાઇન સમયગાળાનો ઉપયોગ સામાન્ય છે અને ઘણીવાર તેને શ્રેષ્ઠ અભિગમ માનવામાં આવે છે, ગ્રોવર-કોપેકે પીટીઆઈને જણાવ્યું. તેથી, અમે સૌથી તાજેતરના ૩૦ વર્ષના સમયગાળા, ૧૯૯૬-૨૦૨૫નો ઉપયોગ અમારા બેઝલાઇન તરીકે કર્યો.
રિપોર્ટના તારણો વિશે બોલતા, ભારતમાં નેચરલ રિસોર્સિસ ડિફેન્સ કાઉન્સિલ (NRDC) ખાતે ક્લાઇમેટ રેઝિલિયન્સ એન્ડ હેલ્થ ટીમના વડા અભિયંત તિવારીએ કહ્યું કે તે એક ઉપયોગી પ્રારંભિક ચેતવણી છે અને પગલાં લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. તિવારીએ કહ્યું, આ અભ્યાસ એક ઉપયોગી પ્રારંભિક ચેતવણી છે, પરંતુ મૃત્યુદરના અંદાજોને મોડેલ-આધારિત અંદાજો તરીકે સાવધાનીપૂર્વક જોવું જોઈએ, કારણ કે પદ્ધતિની હજુ સુધી પીઅર-સમીક્ષા કરવામાં આવી નથી. તેમ છતાં, પરિણામો પગલાં લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે હીટ એક્શન પ્લાન (HAPs) અને મજબૂત સંસ્થાકીય માળખા સાથેનો ભારતનો અનુભવ સતત તૈયારી વધારવા, સંવેદનશીલ સમુદાયોનું રક્ષણ કરવા અને ગ્લોબલ સાઉથ અને બાકીના વિશ્વ સાથે મહત્વપૂર્ણ પાઠ શેર કરવા માટેનો આધાર પૂરો પાડે છે.
ઓલ ઈન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ સાયન્સ (AIIMS) ના જાહેર આરોગ્ય નિષ્ણાત અને ફેકલ્ટી સભ્ય હર્ષલ રમેશ સાલ્વેએ જણાવ્યું હતું કે આ અહેવાલ ગરમીથી થતા નુકસાનને ઘટાડવા માટેના પગલાં પર ઝડપી કાર્યવાહી કરવાની તક પૂરી પાડે છે. તેમણે ખાસ કરીને તમામ સ્તરે ગરમીથી થતા નુકસાનને ઘટાડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો.
સાલ્વેએ જણાવ્યું હતું કે, આ અહેવાલ માનવ સ્વાસ્થ્ય પર ગરમીની અસરો વિશેના હાલના જ્ઞાનને મજબૂત બનાવે છે, ખાસ કરીને મૃત્યુ અને બીમારીઓના સ્વરૂપમાં.ૅ અપેક્ષા મુજબ, દક્ષિણ એશિયા સૌથી ગંભીર ગરમીથી થતા મૃત્યુદરનો અનુભવ કરી રહ્યું છે. જો કે, આ આપણા માટે ઝડપથી કાર્ય કરવાની તક પણ છે. આ માટે તમામ સ્તરે ગરમીથી થતા કાર્ય યોજનાઓ લાગુ કરવાની, ડેટા પર આધારિત નીતિઓ ઘડવાની અને રાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક સ્તરે ડેટા-શેરિગ મિકેનિઝમ વિકસાવવાની જરૂર છે.
જાહેર આરોગ્ય નિષ્ણાતના મતે, આ વ્યૂહરચનાએ વૃદ્ધો અને પહેલાથી અસ્તિત્વમાં રહેલી તબીબી પરિસ્થિતિઓ ધરાવતા લોકો સહિત ગરમી માટે સૌથી વધુ સંવેદનશીલ લોકોને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.
(10:12 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
