વોશીંગ્‍ટન તા.૨૯: યુએસ કોંગ્રેસ દ્વારા લેવામાં આવેલા બે નવા નિર્ણયો ભારત માટે બેવડી મુશ્‍કેલી ઉભી કરી શકે છે. સેનેટમાં રજૂ કરાયેલા એક નવા બિલમાં H-1B વિઝા પર ત્રણ વર્ષનો પ્રતિબંધ મૂકવાનો પ્રસ્‍તાવ છે, જ્‍યારે રશિયા પ્રતિબંધ બિલ પસાર થવાથી ભારતીય નિકાસ પર ૧૦૦% ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપવામાં આવી છે. આ બે કડક પગલાં, જે IT ક્ષેત્ર, ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને દેશની ઉર્જા સુરક્ષાને અસર કરે છે, તે ભારત-અમેરિકા સંબંધોને ખૂબ જ સંવેદનશીલ તબક્કે લાવી શકે છે.

જો આ બે દરખાસ્‍તો સંપૂર્ણ કાયદામાં ફેરવાઈ જાય, તો તે ભારતીય IT વ્‍યાવસાયિકો અને વિદેશમાં અભ્‍યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ તેમજ ભારતની સમગ્ર અર્થવ્‍યવસ્‍થા અને ઉર્જા સુરક્ષાને અસર કરી શકે છે. બંને બિલ ભારત-અમેરિકા વ્‍યૂહાત્‍મક અને વેપાર સંબંધોમાં તણાવ પણ વધારી શકે છે.

ચાલો આપણે વિગતવાર સમજીએ કે અમેરિકાના આ બે નિર્ણયોની ભારત પર શું અને કેટલી ઊંડી અસર પડશે. ૧. અમેરિકન સેનેટમાં રજૂ કરાયેલ H-૧બી દુરુપયોગનો અંત લાવો

આ બિલમાં ઘણા મોટા ફેરફારોનો પ્રસ્‍તાવ છે, જેમાં નવા H-1બી વિઝા જારી કરવા પર ત્રણ વર્ષનો પ્રતિબંધ શામેલ છે. સેનેટર ટિમ શીહી દલીલ કરે છે કે H-1બી વિઝાનો મૂળ હેતુ અમેરિકામાં એવી વિશેષ જગ્‍યાઓ ભરવાનો હતો જેના માટે સ્‍થાનિક કુશળ કામદારો ઉપલબ્‍ધ નથી. તેમનો આરોપ છે કે કંપનીઓ તેનો ઉપયોગ અમેરિકન નાગરિકોને ઓછા વેતન પર વિદેશી કામદારોને નોકરી પર રાખીને બદલવા માટે કરી રહી છે.

૧. રિપબ્‍લિકન અમેરિકન સેનેટર ટિમ શીહી દ્વારા રજૂ કરાયેલ H-1બી દુરુપયોગનો અંત લાવો ભારતીય વ્‍યાવસાયિકો અને આઇટી કંપનીઓ માટે મુશ્‍કેલીઓ ઊભી કરી શકે છે. ભારત દર વર્ષે ણ્‍-૧બી વિઝા મેળવનારા ટોચના દેશોમાંનો એક છે.

૨. જો આ બિલ પસાર થાય છે, તો આગામી ત્રણ વર્ષ માટે નવા H-૧બી વિઝા જારી કરવા પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકશે. આનાથી હજારો ભારતીય ઇજનેરો, ડોકટરો અને આઇટી નિષ્‍ણાતોના યુનાઇટેડ સ્‍ટેટ્‍સમાં કામ કરવાના સપના ચકનાચૂર થઈ શકે છે.

૩. દરેક s૧બી અરજી માટે ઼૧૦૦,૦૦૦ ની ફરજિયાત ફીનો પ્રસ્‍તાવ છે. આ ભારે ખર્ચ અમેરિકન અને ભારતીય આઇટી કંપનીઓ (જેમ કે TCS, ઇન્‍ફોસિસ અને વિપ્રો) ને ભારતીય પ્રતિભાઓને યુનાઇટેડ સ્‍ટેટ્‍સમાં મોકલવાથી નિરાશ કરશે.

૪. યુનાઇટેડ સ્‍ટેટ્‍સમાં અભ્‍યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી કાર્ય અનુભવ મેળવવા માટે વૈકલ્‍પિક પ્રેક્‍ટિકલ ટ્રેનિગ (OPT) તકો નાબૂદ કરવાથી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે ત્‍યાં રહેવાનું અને રોજગાર શોધવાનું લગભગ અશક્‍ય બનશે.

૫. આશ્રિત વિઝા પર પ્રતિબંધ વ્‍યાવસાયિકોને તેમના જીવનસાથી અને બાળકોને તેમની સાથે લાવવાથી અટકાવશે.

૨. રશિયા પ્રતિબંધ બિલ શા માટે રજૂ કરવામાં આવ્‍યું? યુએસ સેનેટમાં ૮૬-૧૨ના મોટા મતથી પસાર થયેલ રશિયા પ્રતિબંધ બિલૅનો હેતુ રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદતા દેશો પર કડક કાર્યવાહી કરવાનો છે. ભારત ચીન પછી રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલનો બીજો સૌથી મોટો ખરીદનાર દેશ છે.

જો રશિયા પ્રતિબંધ બિલ કાયદો બને છે, તો તેની ભારત પર શું અસર પડશે?

૧. ૧૦૦% સુધીના ટેરિફ લાદવામાં આવી શકે છે આ બિલ હેઠળ, અમેરિકા રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસ ખરીદતા દેશોના માલ પર ૧૦૦% સુધીના ટેરિફ લાદી શકે છે. આનાથી અમેરિકન બજારમાં ભારતીય ઉત્‍પાદનો ખૂબ મોંઘા થશે, જેના કારણે ભારતીય નિકાસને નોંધપાત્ર નુકસાન થશે.

૨. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધી શકે છે પﾍમિ એશિયા (મધ્‍ય પૂર્વ) માં તણાવને કારણે, ગલ્‍ફ દેશોમાંથી ભારતનો તેલ પુરવઠો પહેલાથી જ પ્રભાવિત છે. જો, અમેરિકાના દબાણને કારણે, ભારતને રશિયા પાસેથી સસ્‍તા તેલની ખરીદી બંધ કરવાની અથવા ઘટાડવાની ફરજ પાડવામાં આવે છે, તો તેનાથી દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે અને ફુગાવો વધી શકે છે.

૩. ભારતીય રિફાઇનરીઓ અને કંપનીઓ પર અસર ચીન પછી ભારત રશિયન ક્રૂડ ઓઇલનો બીજો સૌથી મોટો ખરીદદાર છે (જૂન ૨૦૨૬ માં ભારતની આયાત ૩૪્રુ વધી હતી). આ કાયદાના અમલ પછી, જો ભારતીય તેલ રિફાઇનરીઓ (જેમ કે ત્‍બ્‍ઘ્‍, ગ્‍ભ્‍ઘ્‍ન્‍, રિલાયન્‍સ, વગેરે) રશિયા સાથે વેપાર ચાલુ રાખશે તો તેમને યુએસ નાણાકીય પ્રતિબંધો અને વૈશ્વિક બેંકિગ પ્રતિબંધોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

૪. રાજકીય અને વેપાર સંબંધોમાં તણાવ વધી શકે છે જ્‍યારે અમેરિકાએ ઓગસ્‍ટ ૨૦૨૫માં ભારત પર વધારાનો ૨૫્રુ ટેરિફ લાદ્યો, ત્‍યારે બંને દેશો વચ્‍ચે વેપાર વાટાઘાટો અટકી ગઈ. ૧૦૦% ટેરિફ લાદવાથી બંને દેશો વચ્‍ચેના રાજકીય અને વેપાર સંબંધોમાં ફરીથી નોંધપાત્ર તણાવ આવી શકે છે.

૫. ભારતની વ્‍યૂહાત્‍મક સ્‍વતંત્રતા સામે પડકાર ભારતે હંમેશા તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો અને વિદેશ નીતિ અંગે સ્‍વતંત્ર નિર્ણયો લીધા છે. આ યુએસ બિલ ભારતની વ્‍યૂહાત્‍મક સ્‍વતંત્રતાને પડકારે છે અને પﾍમિી દેશો અને રશિયા વચ્‍ચે રાજદ્વારી સંતુલન જાળવવા માટે તેના પર ભારે દબાણ લાવે છે.

હાલમાં, H-1B વિઝા બિલ ફક્‍ત સેનેટમાં રજૂ કરવામાં આવ્‍યું છે, જ્‍યારે રશિયા પ્રતિબંધ બિલ સેનેટમાં પસાર થયું છે અને કાયદાકીય પ્રક્રિયામાં છે. બંને દરખાસ્‍તોને અંતિમ કાયદો બનવા માટે પ્રતિનિધિ ગૃહ દ્વારા મંજૂરી અને યુએસ રાષ્ટ્રપતિની સહીની જરૂર પડશે. તેથી, H-1B વિઝા પ્રક્રિયા અને ભારતનો તેલ વેપાર હાલમાં જૂના નિયમો હેઠળ ચાલુ છે.

યુએસ સેનેટે રશિયા પર નવા અને કડક પ્રતિબંધો લાદતો બિલ પસાર કર્યો છે. આ બિલ હેઠળ, ભારત સહિત પાંચ દેશો (ભારત, ચીન, સ્‍લોવાકિયા, હંગેરી અને અઝરબૈજાન) ૧૦૦%ટેરિફનો સામનો કરી શકે છે. સ્‍વર્ગસ્‍થ સેનેટર લિન્‍ડસે ગ્રેહામ દ્વારા લખાયેલ આ બિલ મંગળવારે યુક્રેનિયન રાષ્ટ્રપતિ વોલોડીમીર ઝેલેન્‍સકી કેપિટોલ હિલ પર હતા ત્‍યારે પસાર થયું હતું.

આ બિલનો હેતુ રશિયા પર આર્થિક દબાણ વધારવાનો છે જેથી તેને યુક્રેન સામેના આક્રમણને રોકવા માટે દબાણ કરી શકાય. ૮૬ સેનેટરોએ તરફેણમાં અને ૧૨ વિરુદ્ધ મતદાન કર્યું. આ કાયદામાં રશિયન અધિકારીઓ પર પ્રતિબંધો અને ઉપરોક્‍ત પાંચ દેશો પર ભારે ટેરિફનો સમાવેશ થાય છે, જેનાથી તેમને રશિયન તેલ અને ગેસ પરની તેમની નિર્ભરતા ઘટાડવાની ફરજ પડે છે.

સેનેટર લિન્‍ડસે ગ્રેહામે આ વર્ષની શરૂઆતમાં જાહેરાત કરી હતી કે અમેરિકા અને ભારત વચ્‍ચે ચાલી રહેલા વેપાર તણાવ છતાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્‍ડ ટ્રમ્‍પે બિલને મંજૂરી આપી છે. આ બિલ એવા સમયે આવ્‍યું છે જ્‍યારે પﾍમિ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધે હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટમાં શિપિગને અવરોધિત કર્યું છે.

આનાથી રશિયાના તેલ અને ગેસ પર ભારતની નિર્ભરતા વધી છે. ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધે ખાડીમાંથી ક્રૂડ ઓઇલની આયાત સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દીધી છે. આ તેલ અગાઉ ભારતના કુલ તેલ આયાતમાં આશરે ૪૦% હિસ્‍સો ધરાવતું હતું. હવે, ભારતીય તેલ રિફાઇનરીઓને રશિયન ક્રૂડને તેલનો મુખ્‍યસ્ત્રેત બનાવવો પડ્‍યો છે. સેનેટર રિચાર્ડ બ્‍લુમેન્‍થલે અગાઉ જણાવ્‍યું હતું કે જો કોઈ દેશ રશિયા પાસેથી ખૂબ ઓછો ગેસ ખરીદે છે, એટલે કે, રશિયાના કુલ ગેસ નિકાસના ૧૫% કરતા ઓછો, તો તેને આ બિલ હેઠળ મુક્‍તિ મળી શકે છે.

હાલમાં, ભારત ૧૦% યુએસ ટેરિફને આધીન છે. ચીન ૧૨.૫% ટેરિફ બ્રેકેટમાં મૂકવામાં આવ્‍યું છે. વધુમાં, ૭.૫% થી ૨૫% સુધીના અલગ ટેરિફ પણ અમુક ચીની માલ પર લાગુ છે. દરમિયાન, સ્‍લોવાકિયા, હંગેરી અને અઝરબૈજાન જેવા દેશો ૧૦% થી ૧૨.૫% સુધીના યુએસ ટેરિફને આધીન છે. યુએસ સેનેટમાં બિલ પસાર થયા બાદ, આ પાંચ દેશો હવે ૧૦૦% ટેરિફનો સામનો કરી શકે છે. આ પાંચ દેશો રશિયા પાસેથી નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં ક્રૂડ તેલ અને ગેસ આયાત કરે છે.