નવી દિલ્‍હી,તા.૨૯: ઈરાન યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થયો છે. આનાથી કેન્‍દ્ર સરકારના સબસિડી બિલમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે. આ નાણાકીય વર્ષ માટે ખાતર સબસિડી બિલ રૂ.૩.૮ લાખ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. આ ખાતર માટે બજેટ સબસિડી કરતાં લગભગ બમણું છે. સરકારે ૨૦૨૬-૨૭ માં સબસિડી માટે કુલ રૂ.૪.૧ લાખ કરોડ ફાળવ્‍યા છે. વધુમાં, સરકારે રસોઈ ગેસ માટે રૂ.૧૨,૦૮૫ કરોડ ફાળવ્‍યા છે. પરંતુ આ હજુ પણ ઓછું છે, કારણ કે સરકારે ગયા વર્ષે તેલ રિટેલર્સને રૂ.૨૬,૦૦૦ કરોડ ચૂકવ્‍યા હતા.

પેટ્રોલિયમ કંપનીઓને રસોઈ ગેસ સિલિન્‍ડર દીઠ રૂ.૭૦૦ નું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. સરકારે થોડા મહિના પહેલા એક્‍સાઇઝ ડ્‍યુટીમાં ઘટાડો કર્યો હતો, જેના કારણે વાર્ષિક રૂ.૧ લાખ કરોડનો બોજ પડવાની ધારણા છે. ખાતર વિભાગના તાજેતરના આંકડા અનુસાર, જો ભાવ આ સ્‍તરે રહેશે, તો યુરિયા અને અન્‍ય ખાતરો માટે સબસિડી બિલ રૂ.૩.૮ લાખ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. આ હેતુ માટે રૂ.૧.૭ લાખ કરોડની બજેટ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

વિભાગે બુધવારે મંત્રીઓના એક અનૌપચારિક જૂથને જાણ કરી હતી કે ઈરાન યુદ્ધ પછી યુરિયાના ભાવમાં ૧૨૦ ટકાથી વધુનો વધારો થયો છે. તેવી જ રીતે, DAP ના વૈશ્વિક ભાવમાં ૩૮ ટકા, સલ્‍ફરમાં ૮૭ ટકા અને એમોનિયામાં ૮૪ ટકાનો વધારો થયો છે. વધુમાં, ડોલર સામે રૂપિયાના અવમૂલ્‍યનથી ખર્ચમાં વધુ ૬ ટકાનો ઉમેરો થયો છે.

ભારત મોટાભાગે ઝખ્‍ભ્‍, પોટાશ અને NPK જેવા ખાતરો માટે આયાત પર નિર્ભર છે. દેશનો વાર્ષિક યુરિયા વપરાશ લગભગ ૪૦ મિલિયન ટન છે, જેમાંથી આશરે ૮ થી ૧૦ મિલિયન ટન આયાત કરવામાં આવે છે. DAP માટે, આશરે ૬૦% માંગ આયાત દ્વારા પૂરી થાય છે. જોકે, પોટાશ માટે, દેશ સંપૂર્ણપણે આયાત પર નિર્ભર છે. ગયા વર્ષે, ખાતર સબસિડી બિલ આશરે રૂ.૨.૨ લાખ કરોડ હતું, જે સુધારેલા અંદાજ કરતા વધારે હતું.

ઈરાન યુદ્ધને કારણે યુરિયાના ભાવમાં ૧૨૦% થી વધુનો વધારો થયો છે.

DAP ના વૈશ્વિક ભાવમાં ૩૮% અને સલ્‍ફરમાં ૮૭% નો વધારો થયો છે.

ડોલર સામે રૂપિયાના અવમૂલ્‍યનથી ખર્ચમાં ૬% નો ઉમેરો થયો છે.

ભારત મોટાભાગના ખાતરો માટે આયાત પર નિર્ભર છે.

૨૦૨૨-૨૩માં ખાતર સબસિડી રૂ.૨.૫ લાખ કરોડની રેકોર્ડ ઊંચી સપાટીએ પહોંચી હતી. તે સમયે, લાલ સમુદ્રમાં હુતી બળવાને કારણે પુરવઠો પ્રભાવિત થયો હતો. આ વખતે ખાદ્ય સબસિડી માટે રૂ.૨.૩ લાખ કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, પરંતુ આ રકમ વધી શકે છે. આનું કારણ ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્‍ડિયા પાસે ઘઉં અને ચોખાનો વધુ સ્‍ટોક હોવાથી છે. સુરક્ષિત સંગ્રહનો ખર્ચ વધારે હશે.

એવું માનવામાં આવે છે કે જો હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટમાં પરિસ્‍થિતિ સામાન્‍ય થાય તો પણ શિપિગ પાછું આવવામાં બે થી ત્રણ મહિના લાગશે. તેલ અને ગેસનો પુરવઠો સામાન્‍ય થવામાં વધુ સમય લાગી શકે છે. કેન્‍દ્ર સરકારે GDP ના ૪.૩% રાજકોષીય ખાધનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે. જો કે, જો પﾍમિ એશિયામાં પરિસ્‍થિતિ લાંબા સમય સુધી તણાવપૂર્ણ રહેશે, તો સરકારને આ મોરચે પણ પડકારોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

જોકે GST વસૂલાત અત્‍યાર સુધી મજબૂત રહી છે, એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્‍યું હતું કે સરકારે અત્‍યાર સુધી પુરવઠો જાળવી રાખ્‍યો છે, પરંતુ જો ઈરાનમાં પરિસ્‍થિતિ સામાન્‍ય નહીં થાય, તો આગામી દિવસોમાં દબાણ વધી શકે છે અને કિમતો વધી શકે છે. વધેલા છૂટક ભાવ, ખાસ કરીને બિન-આવશ્‍યક સેગમેન્‍ટમાં, વપરાશ પર અસર કરી શકે છે