નવી દિલ્હી : સામાન્ય લોકોને મોંઘવારીનો માર સતત પડતો રહ્યો છે , આ સતત છઠ્ઠો મહિનો છે જ્યારે મોંઘવારીમાં વધારો નોંધાયો છે. જાન્યુઆરી 2025 પછી આ પહેલીવાર બન્યું છે જ્યારે મોંઘવારી દર ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના 4% ના મધ્યમ લક્ષ્‍યાંકને પાર કરી ગયો છે.
રોજિંદા જીવનમાં સૌથી વધુ અસર કરતી ખાવા-પીવાના સામાનની મોંઘવારી (ફૂડ ઇન્ફ્લેશન) જૂન મહિનામાં વધીને 5.32% પર પહોંચી ગઈ છે, જે મે મહિનામાં 4.38% પર હતી.

મુખ્ય કારણો: દાળ, શાકભાજી અને અન્ય જીવનજરૂરી ખાદ્ય ચીજોના ભાવમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે.

અસર: આ વધારાના કારણે સામાન્ય પરિવારોના ઘરનું બજેટ ખોરવાઈ શકે છે અને રોજિંદા ખર્ચમાં મોટો વધારો થઈ રહ્યો છે.
ભલે વર્તમાન મોંઘવારી દર હજુ પણ RBI ની નિર્ધારિત ગાઈડલાઈન (2% થી 6% ની મર્યાદા) ની અંદર છે, પરંતુ કિંમતોમાં સતત થઈ રહેલો આ વધારો સેન્ટ્રલ બેંકને કડક નિર્ણયો લેવા મજબૂર કરી શકે છે:

વ્યાજ દરોમાં વધારો: મોંઘવારીને કાબૂમાં લેવા માટે RBI આગામી સમયમાં વ્યાજ દરો વધારી શકે છે, જેનાથી હોમ લોન અને ઓટો લોન મોંઘી થઈ શકે છે.

આર્થિક ગ્રોથ પર અસર: વ્યાજ દરો વધવાને કારણે દેશના એકંદર આર્થિક વિકાસ દર (ગ્રોથ) પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.

અગાઉનો અંદાજ: જૂન મહિનામાં જ RBI એ અલ નીનોની સ્થિતિ અને ઓછો વરસાદ પડવાની આશંકાને ધ્યાનમાં રાખીને મોંઘવારીનો વાર્ષિક અંદાજ 4.6% થી વધારીને 5.1% કર્યો હતો.
આ વર્ષે જાન્યુઆરીમાં જ મોંઘવારી માપવાના ઇન્ડેક્સને રીસેટ કરવામાં આવ્યો હોવાથી, આ આંકડાની સરખામણી ગયા વર્ષના સમાન ગાળા સાથે સીધી રીતે કરી શકાય તેમ નથી:

નવું આધાર વર્ષ (Base Year): હવે વર્ષ 2024 ને નવું આધાર વર્ષ બનાવીને નવી સિરીઝ શરૂ કરવામાં આવી છે.

બદલાયેલી પેટર્ન: આ નવા ઇન્ડેક્સમાં લોકોના બદલાયેલા આધુનિક ખર્ચના ટ્રેન્ડને ધ્યાનમાં લેવાયો છે.

વેઇટેજમાં ફેરફાર: આ ઇન્ડેક્સમાં મુખ્ય વસ્તુઓની હિસ્સેદારી આશરે 10% વધારવામાં આવી છે, જ્યારે વારંવાર બદલાતા ખાદ્ય પદાર્થોનું વજન (વેઇટેજ) ઓછું કરાયું છે.

સામાન્ય ભાષામાં સમજીએ તો, મોંઘવારીની ગણતરી હંમેશા વાર્ષિક ધોરણે (ગયા વર્ષના સમાન મહિનાની સરખામણીએ) થાય છે. જૂન 2026 માં મોંઘવારી દર 4.38% હોવાનો સીધો અર્થ આ મુજબ થાય:

ઉદાહરણ તરીકે: જો તમે જૂન 2025 માં કોઈ કરિયાણું કે ઘરનો સામાન ખરીદવા માટે ₹100 ખર્ચ્યા હતા, તો બરાબર એ જ સામાન એટલી જ માત્રામાં ખરીદવા માટે જૂન 2026 માં તમારે ₹104.38 ચૂકવવા પડ્યા છે. એટલે કે તમારા ખર્ચમાં સીધો ₹4.38 નો વધારો થયો છે.