તા. ૬ સપ્ટેમ્બર ર૦ર૪ વિક્રમ સંવત ર૦૮૦ ભાદરવા સુદ -૩, શુક્રવાર
નીતિશ કુમારનો ગુજરાત સાથે ૪૦ વર્ષ જૂનો નાતોઃ નફરત કરતાં પ્રેમ વધુ
વરિષ્ઠ પત્રકાર લવકુમાર મિશ્રાના સંસ્મરણોઃ ૧૯૮૬માં નીતિશ કુમાર ગુજરાતની મહેમાનગતિ અને સલામતીથી પ્રભાવિત થયા હતા, મધરાતે પોલીસ સુરક્ષા પણ માંગી હતી : આ અહેવાલ વરિષ્ઠ પત્રકાર લવ કુમાર મિશ્રાના સંસ્મરણો પર આધારિત છે, જે બિહારના મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારના ગુજરાત સાથેના જટિલ સંબંધોને દર્શાવે છે. ૪૦ વર્ષ પહેલા, ૧૯૮૬માં, જ્યારે નીતિશ કુમાર પ્રથમ વખત ધારાસભ્ય તરીકે ગુજરાત આવ્યા હતા, ત્યારે તેઓ રાજકોટમાં મધરાતે મળેલા ગરમાગરમ ભોજન અને રાત્રિ મુસાફરી માટેની સલામતીથી ખૂબ પ્રભાવિત થયા હતા. તેમણે આતિથ્ય સત્કારને વર્ષો સુધી યાદ રાખ્યો. જોકે, બાદમાં નરેન્દ્રભાઇ મોદી સાથેના રાજકીય મતભેદોને કારણે, તેમણે પૂર રાહતનો ચેક પરત કરવા અને ડિનર રદ કરવા જેવા કડક પગલાં લીધા હતા. પરંતુ, રાજકારણે ફરી પલટો ખાધો છે અને હવે નરેન્દ્ર-નીતિશ કી જોડી સાથે, તેમનો ગુજરાત પ્રત્યેનો જૂનો લગાવ ફરી દેખાઈ રહ્યો છે.
પટનાઃ બિહારના મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારને ગુજરાત પ્રત્યે જેટલી નફરત છે, તેના કરતાં ક્યાંય વધારે પ્રેમ છે. આ વાત ચાલીસ વર્ષ જૂની છે, જ્યારે હું રાજકોટમાં ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયાનો પ્રતિનિધિ હતો. તે સમયે દશેરાની રજાઓમાં બિહારના ધારાસભ્યો વિવિધ સમિતિઓના સભ્ય તરીકે સૌરાષ્ટ્રના પ્રવાસે આવતા હતા, જ્યાં પ્રસિદ્ધ સોમનાથ મંદિર, દ્વારકાધીશ મંદિર, અરબી સમુદ્ર અને સાસણ ગીર જંગલ આવેલા છે.
વર્ષ ૧૯૮૬માં બિહાર વિધાનસભાની એક સમિતિ પ્રવાસે આવી હતી. આ સમિતિમાં એક સભ્ય તરીકે નીતિશ કુમાર પણ હતા, જેઓ ૧૯૭૭ અને ૧૯૮૦ની ચૂંટણીમાં અસફળ રહ્યા બાદ પહેલીવાર ધારાસભ્ય ચૂંટાયા હતા. તેઓ પોતાની પત્ની મંજુ અને પુત્ર નિશાંત સાથે આવ્યા હતા.
ધાર્મિક સ્થળોના દર્શન કર્યા બાદ, સમિતિ ઠંડી રાત્રે ૧૨ વાગ્યે રાજકોટના સરકારી સર્કિટ હાઉસ પહોંચી. વાસ્તવમાં, તેમના માટે રાત્રિભોજન રાત્રે ૮ વાગ્યે જ નિર્ધારિત હતું. આ અતિથિશાળા, જે ક્યારેક જૂનાગઢના નવાબનો આરામગાહ હતી, તેમાં હજી પણ ચાંદીના વાસણો હતા. હું પણ ત્યાં હાજર હતો. મેં નીતિશજીનું મધ્યરાત્રિએ સ્વાગત કર્યું અને મેનેજર એમ.એલ. દેસાઈ સાથે પરિચય કરાવ્યો. આﾍર્યજનક રીતે, આખી ટીમને મધરાત પછી પણ ગુજરાતી અને બિહારી વાનગીઓથી ભરેલું ગરમાગરમ ભોજન પીરસવામાં આવ્યું, અને મિઠાઈમાં શીખંડ હતો.
ધારાસભ્યો અને તેમના પરિવારો ખૂબ ખુશ થયા. નીતિશજીએ જણાવ્યું કે સમિતિને રાત્રે જ અમદાવાદ જવા નીકળવું પડશે, કારણ કે સવારે ત્યાંથી જૂની દિલ્હી માટે દિલ્હી મેલમાં તેમનું આરક્ષણ હતું. નીતિશજીએ મને વિનંતી કરી, લવ જી, અમારી સાથે પરિવાર છે, રાતની સડક યાત્રા છે, કંઈ આડુંઅવળું ન થાય તે માટે તમે જિલ્લા અધિકારીને કહીને એક પોલીસ સુરક્ષા ગાડીની વ્યવસ્થા કરાવી આપો.
મેં તેમને જણાવ્યું, આ ગુજરાત છે, બિહાર નથી. આરામથી જાઓ. હાઇવે પર કોઈ તકલીફ નહીં પડે. રાત્રે ઢાબા પર ભીડ મળશે. તમે ચાર કલાકમાં અમદાવાદ પહોંચી જશો. રસ્તા ખૂબ સારા છે. ચા પીવાનો મૂડ હોય તો લીંબડી રોકાઈ શકો છો.
બે દિવસ પછી, નીતિશજીનો ફોન આવ્યો. તેમણે કહ્યું, ખૂબ જ સારું લાગ્યું. રાત્રે ગરમ ભોજન મળ્યું અને અમે સમયસર અમદાવાદ પહોંચી ગયા. ગુજરાત ખરેખર સારું છે.
નીતિશજી આ વાત યાદ રાખી. વર્ષ ૨૦૧૫માં પુનપુનમાં તેમની પાર્ટીની એક સભામાં, જ્યાં હું પ્રેક્ષકોમાં બેઠો હતો, તેમણે મને ઉપર પોતાના પાસે બોલાવ્યો અને પાર્ટી અધ્યક્ષ વશિષ્ઠ નારાયણ સિંહ તથા ધારાસભ્ય રણબીર નંદન પ્રસાદને પણ રાજકોટમાં મધ્યરાત્રિના ગરમ ભોજનનો આ કિસ્સો સંભળાવ્યો.
એટલું જ નહીં, જ્યારે કેશુભાઈ પટેલ મુખ્યમંત્રી હતા, ત્યારે તેમણે બિહારના એક નેતા, જેમના જમાઈ ગુજરાતમાં ભારતીય વન સેવા અધિકારી હતા, તેમના માટે સારી પોસ્ટિંગની ભલામણ કરી હતી. તત્કાલીન અગ્ર સચિવ ઇન્દ્રજીત ગૌતમે કેશુભાઈના નિર્દેશ પર મુખ્ય સંરક્ષકને તાત્કાલિક આદેશ આપ્યો કે નીતિશજીની વિનંતીનું પાલન થાય.
જોકે, આ સંબંધો ત્યારે બગડ્યા જ્યારે બિહાર ભાજપે પટનામાં મોટા હોર્ડિગ્સ લગાવ્યા અને અખબારોમાં આખા પાનાની જાહેરાતો છપાવી, જેમાં નીતિશ કુમાર અને નરેન્દ્રભાઇ મોદીને પંજાબમાં એકસાથે ચૂંટણી પ્રચાર કરતા બતાવ્યા. તે સમયે પટનામાં ભાજપની રાષ્ટ્રીય કારોબારીની બેઠક હતી. નીતિશજીએ નેતાઓ માટે પોતાના નિવાસસ્થાને ડિનરની વ્યવસ્થા કરી હતી, પરંતુ તેઓ એટલા નારાજ થયા કે છેલ્લી ઘડીએ ડિનર રદ કરી દીધું. એટલું જ નહીં, કોસી પૂર પીડિતોની સહાય માટે નરેન્દ્રભાઇ મોદીએ મોકલેલો પાંચ કરોડ રૂપિયાનો ચેક અને ટ્રેન દ્વારા મોકલેલી રાહત સામગ્રી પણ નીતિશ કુમારે પરત કરી દીધી.
બિહારના મુખ્યમંત્રીએ વાતથી ગુસ્સે હતા કે રાજનાથ સિંહે નરેન્દ્રભાઇ મોદીને વડાપ્રધાનપદના ઉમેદવાર જાહેર કર્યા હતા. તેઓ એનડીએથી અલગ થઈ ગયા, બિહાર માટે વિશેષ રાજ્યના દરજ્જાની માંગ કરી અને ભાજપના મંત્રીઓને પોતાના મંત્રીમંડળમાંથી કાઢી મૂક્યા. નરેન્દ્રભાઇ પણ પટના આવ્યા અને તેમણે નીતિશ કુમારના ડીએનએ પર સવાલ ઉઠાવ્યો.
પરંતુ, રાજકારણે ફરી કરવટ બદલી છે. હવે નીતિશજીને ફરીથી ગુજરાત સાથે પ્રેમ થઈ ગયો છે અને નરેન્દ્રભાઇ મોદીએ પણ બિહારમાં પોતાના ચૂંટણી અભિયાનમાં ખુલ્લેઆમ કહ્યું છે કે નરેન્દ્ર-નીતિશ કી જોડી ને જ વિજયી બનાવવાની છે.
(સંસ્મરણો)
લવકુમાર મિશ્રા
વરિષ્ઠ પત્રકાર
મો.૯૧૨૩૧ ૩૯૭૩૬
(2:18 PM IST)
