રાજકોટ: ખેતીમાં રાત-દિવસ એક કરતા જગતના તાત માટે હવામાનનો મિજાજ હંમેશા ચિંતાનો વિષય રહ્યો છે. ક્યારેક અચાનક ત્રાટકતું વાવાઝોડું તો ક્યારેક કમોસમી વરસાદ ખેડૂતોની મહિનાઓની મહેનત પર પાણી ફેરવી દે છે. આવી કુદરતી આફતો સામે ખેડૂતોને આર્થિક પાયમાલીમાંથી ઉગારવા માટે 'પ્રધાનમંત્રી પાક વીમા યોજના' (PMFBY) એક આશીર્વાદ સમાન સાબિત થઈ રહી છે. આ યોજનાનો વ્યાપ એટલો વિશાળ છે કે તેમાં પોતાની જમીન ધરાવતા ખેડૂતો ઉપરાંત ભાગીદારીમાં કે ભાડેથી ખેતી કરતા શ્રમિકોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. જો ખેડૂતે બેંકમાંથી પાક ધિરાણ લીધું હોય તો આ વીમો આપમેળે લાગુ પડે છે, અન્યથા ખેડૂતો સ્વૈચ્છિક રીતે પણ આ સુરક્ષા કવચમાં જોડાઈ શકે છે.

સરકારે આ યોજના હેઠળ અનાજ, કઠોળ, તેલીબિયાં તેમજ બાગાયતી અને વાણિજ્યિક પાકોને પણ આવરી લીધા છે જેથી કોઈ પણ ખેડૂત વળતરથી વંચિત ન રહે. મહત્વની વાત એ છે કે, જો ખરાબ હવામાનને કારણે ખેડૂત વાવણી જ ન કરી શકે, અથવા તો તૈયાર પાકમાં જીવાત કે કરા પડવાથી નુકસાન થાય, તો પણ આ યોજના હેઠળ દાવો કરી શકાય છે. એટલું જ નહીં, લણણી કર્યા પછીના ૧૪ દિવસ સુધી જો કોઠારમાં રાખેલા પાકને કમોસમી વરસાદ કે વાવાઝોડાથી નુકસાન પહોંચે, તો પણ સરકાર સહાય પૂરી પાડે છે. પ્રીમિયમનો મોટો હિસ્સો સરકાર પોતે ભોગવતી હોવાથી ખેડૂતોએ ખરીફ પાક માટે માત્ર ૨% અને રવિ પાક માટે ૧.૫% જેવું નજીવું રોકાણ કરવાનું રહે છે.

આ યોજનાનો લાભ લેવા માટેની પ્રક્રિયા હવે સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ અને પારદર્શક બનાવવામાં આવી છે. ખેડૂતો સત્તાવાર પોર્ટલ પર જઈને અથવા નજીકના કોમન સર્વિસ સેન્ટર (CSC) ની મુલાકાત લઈને વાવણીના ૧૦ દિવસની અંદર નોંધણી કરાવી શકે છે. નુકસાનના કિસ્સામાં, ખેડૂતોએ ૭૨ કલાકની અંદર વીમા કંપનીને જાણ કરવી અનિવાર્ય છે, ત્યારબાદ સરકારી અધિકારીઓ સ્થળ પર આવી નુકસાનનું પંચનામું કરશે. એકવાર અહેવાલ તૈયાર થઈ ગયા પછી વળતરની રકમ સીધી ખેડૂતના બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થાને કારણે ખેડૂતોમાં નવો આત્મવિશ્વાસ જાગ્યો છે અને કુદરતી પ્રકોપ સામે લડવાની હિંમત મળી છે.