રાપર (કચ્છ): ભારે ગરમી અને રણની કપરી પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે કચ્છના રાપર તાલુકાના બેલા નજીકના રણ વિસ્તારમાં ગત ૬ એપ્રિલે ગુમ થયેલા એક ઈજનેરની લાશ આખરે ૫ દિવસની સતત શોધખોળ બાદ ૧૦ એપ્રિલે મળી આવી છે. ખાનગી કંપનીના સોલાર પ્રોજેક્ટ માટે સર્વે કરવા ગયેલા ત્રણ વ્યક્તિઓમાંથી બે જણા ગત રવિવારે હેમખેમ મળી આવ્યા હતા, જ્યારે ત્રીજા વ્યક્તિ, ઈજનેર અર્બન પાલની લાશ મળવાથી શોધખોળનો અંત આવ્યો. આ ઘટનાએ રણની વિષમ પરિસ્થિતિઓમાં કામ કરતા કર્મચારીઓની સુરક્ષા અંગે ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે.
ગત ૬ એપ્રિલે, રવિવારના રોજ, રાપર તાલુકાના બેલા ગામ નજીકના રણમાં એક ખાનગી સર્વે કંપનીના ત્રણ કર્મચારીઓ સોલાર પ્રોજેક્ટના નિર્માણ માટે સર્વેની કામગીરી હાથ ધરવા ગયા હતા. આ ટીમમાં અર્બન પાલ (ઈજનેર, પશ્ચિમ બંગાળના રહેવાસી), મોહમ્મદ ગનીખાન (ડ્રાઈવર) અને ચેલારામ મિથારામ (સહાયક)નો સમાવેશ થતો હતો. બપોરના સમયે તીવ્ર ગરમી અને પાણીની અછતને કારણે ટીમના સભ્યો મુશ્કેલીમાં મુકાયા હતા. ચેલારામ રણમાં જ બેસી ગયા હતા, જ્યારે અર્બન પાલ વાહન લેવા નીકળ્યા હતા, પરંતુ તે પાછા ફર્યા ન હતા. ગનીખાન અને મિથારામ બાદમાં હેમખેમ મળી આવ્યા હતા, પરંતુ અર્બન પાલ ગુમ થયા હતા.
આ ઘટનાની જાણ થતાં જ બાલાસર-ખડીર પોલીસ, બોર્ડર સિક્યુરિટી ફોર્સ (બીએસએફ), વન વિભાગ અને સ્થાનિક ગ્રામજનોએ સંયુક્ત રીતે શોધખોળ શરૂ કરી હતી. ૧૦૦થી વધુ કર્મચારીઓની ટીમે ડ્રોન કેમેરા, બીએસએફના સાત વાહનો અને માનવ ટ્રેકર્સની મદદથી રણના વિશાળ વિસ્તારમાં શોધખોળ હાથ ધરી. રાત્રે મોબાઈલ ફોનની લાઈટના આધારે પણ શોધવાનો પ્રયાસ કરાયો, પરંતુ કોઈ સફળતા મળી નહોતી. આખરે, ૧૦ એપ્રિલે સાંજે અર્બન પાલની લાશ રણના એક ભાગમાંથી મળી આવી. પ્રાથમિક તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે તીવ્ર ગરમી અને ડિહાઈડ્રેશનને કારણે તેમનું મૃત્યુ થયું હશે.
અર્બન પાલ સુનીલ પાલ તરીકે પણ ઓળખાતા હતા અને તેઓ પશ્ચિમ બંગાળના રહેવાસી હતા. તેઓ એક ખાનગી કંપની માટે કચ્છના રણમાં સોલાર પ્રોજેક્ટના સર્વેનું કામ કરી રહ્યા હતા. આ પ્રોજેક્ટ બીએસએફની સુવિધાઓ માટે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવા માટેનો હતો, જેનું કોન્ટ્રાક્ટ કેન્દ્ર સરકારે આપ્યું હતું. રણની આબોહવા અત્યંત કઠોર છે, જ્યાં ઉનાળામાં તાપમાન ૪૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર જાય છે અને પાણીની સુવિધા નથી હોતી. આ ઘટના બાદ સર્વે ટીમોની સુરક્ષા અને તેમના માટે પૂરતા સંસાધનોની વ્યવસ્થા પર સવાલો ઉભા થયા છે.
કચ્છ (પૂર્વ)ના પોલીસ અધિક્ષક સાગર બાગમારે જણાવ્યું, “અમે ડ્રોન, ગામજનો અને બીએસએફની મદદથી સતત શોધખોળ કરી. અર્બન પાલની લાશ મળી આવી છે અને તેમના મૃતદેહને પોસ્ટમોર્ટમ માટે મોકલવામાં આવ્યો છે. પ્રાથમિક તપાસમાં ગરમી અને પાણીની અછતને મૃત્યુનું કારણ માનવામાં આવે છે, પરંતુ પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.” તેમણે ઉમેર્યું કે આ ઘટનાની વધુ તપાસ ચાલુ છે અને કંપનીની જવાબદારી પણ તપાસવામાં આવશે.
શોધખોળ દરમિયાન બીએસએફના જવાનોએ રણના સરહદી વિસ્તારોમાં પણ તપાસ કરી હતી, કારણ કે આ વિસ્તાર પાકિસ્તાનની સરહદ નજીક આવેલો છે. ડ્રોન કેમેરાથી હવાઈ નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું, જ્યારે પોલીસ અને વન વિભાગે જમીન પર સર્ચ ઓપરેશન હાથ ધર્યું. સ્થાનિક ગ્રામજનોએ પણ રણની ભૂગોળની જાણકારીના આધારે મદદ કરી હતી. આ સમગ્ર ઓપરેશનમાં લગભગ ૪ દિવસથી વધુ સમય લાગ્યો હતો.
આ ઘટનાએ સ્થાનિક સમુદાયમાં ચિંતા પેદા કરી છે. એક ગ્રામજન રમેશભાઈ કોલીએ જણાવ્યું, “રણમાં કામ કરવા માટે પૂરતું પાણી અને સુરક્ષાની વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ. આવી ઘટનાઓ દુઃખદ છે અને ભવિષ્યમાં રોકવી જોઈએ.” બીજી તરફ, કંપનીના પ્રતિનિધિએ હજુ સત્તાવાર નિવેદન આપ્યું નથી, પરંતુ સૂત્રોનું કહેવું છે કે તેઓ પરિવારને વળતર આપવા માટે ચર્ચા કરી રહ્યા છે.
અર્બન પાલનું મૃત્યુ એક દુઃખદ ઘટના છે, જે રણ જેવા પડકારજનક વિસ્તારોમાં કામ કરતા કર્મચારીઓની સુરક્ષા પર પ્રકાશ પાડે છે. પોલીસ અને બીએસએફના સંયુક્ત પ્રયાસોથી શોધખોળ પૂર્ણ થઈ, પરંતુ આ ઘટના ભવિષ્ય માટે ચેતવણીરૂપ બની રહેશે.
(રિપોર્ટ: વિનોદ ગાલા, તસવીર: મુકેશ રાજગોર, અકિલા, કચ્છ)